Πόσους ρόλους ακόμη θα φορτώσετε στους εκπαιδευτικούς; Ο δάσκαλος δεν είναι υπεύθυνος για όλα όσα αποτυγχάνει να κάνει η Πολιτεία!
Υπάρχει μια πραγματικότητα στα ελληνικά σχολεία που δύσκολα μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί: από τον εκπαιδευτικό απαιτούνται καθημερινά όλο και περισσότερα, χωρίς να του παρέχονται τα αντίστοιχα μέσα, η υποστήριξη και οι συνθήκες για να ανταποκριθεί. Και όταν κάτι δεν λειτουργήσει, όταν προκύψει ένα δύσκολο περιστατικό ή όταν μια κατάσταση ξεφύγει από τον έλεγχο, η ευθύνη καταλήγει συχνά στην ίδια πλευρά. Στον εκπαιδευτικό.
Ο δάσκαλος και ο καθηγητής δεν καλούνται πλέον μόνο να διδάξουν. Πρέπει να διαχειριστούν συμπεριφορές, να αντιμετωπίσουν συγκρούσεις μεταξύ μαθητών, να παρέμβουν σε οικογενειακά προβλήματα, να αναγνωρίσουν ψυχολογικές δυσκολίες, να διαχειριστούν περιστατικά βίας και να βρουν λύσεις σε καταστάσεις που απαιτούν τη συνεργασία πολλών διαφορετικών ειδικοτήτων.
Με λίγα λόγια, το σχολείο καλείται να αναλάβει έναν ολοένα μεγαλύτερο αριθμό κοινωνικών και υποστηρικτικών λειτουργιών, με τον εκπαιδευτικό να βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο όλων αυτών.
Κανείς, βέβαια, δεν αμφισβητεί ότι ο εκπαιδευτικός έχει παιδαγωγικό ρόλο και ευθύνη απέναντι στους μαθητές του. Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο του επαγγέλματός του. Άλλο, όμως, η παιδαγωγική ευθύνη και άλλο η απαίτηση να υποκαθιστά επαγγελματίες άλλων ειδικοτήτων, επειδή το εκπαιδευτικό σύστημα δεν έχει φροντίσει να εξασφαλίσει την απαραίτητη υποστήριξη.
Αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων: Πώς μπορεί να αξιολογηθεί ένα σχολείο όταν του λείπουν τα βασικά;
PISA 2025: Είναι τελικά αξιόπιστη; Τι πραγματικά μετρά και πώς ο ΟΟΣΑ ερμηνεύει τα αποτελέσματα
Αλήθεια, πού βρίσκεται η Πολιτεία όταν τα σχολεία χρειάζονται βοήθεια;
Πού είναι οι ψυχολόγοι και οι κοινωνικοί λειτουργοί με σταθερή παρουσία στις σχολικές μονάδες; Πού είναι οι υποστηρικτικές δομές που θα μπορούν να παρέμβουν έγκαιρα, πριν ένα πρόβλημα διογκωθεί; Πού βρίσκεται η οργανωμένη πρόληψη; Και κυρίως, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με περιστατικά για τα οποία δεν διαθέτουν ούτε την εξειδίκευση ούτε τα απαραίτητα εργαλεία;
Τα ερωτήματα αυτά δεν προκύπτουν από διάθεση αποποίησης ευθυνών. Προκύπτουν από την καθημερινότητα των σχολείων, εκεί όπου οι εκπαιδευτικοί καλούνται πολλές φορές να διαχειριστούν εξαιρετικά δύσκολες καταστάσεις, χωρίς ουσιαστική υποστήριξη.
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τις ευθύνες της οικογένειας φαίνεται συχνά να περνά σε δεύτερη μοίρα. Η συνεργασία σχολείου και γονέων είναι απαραίτητη, όμως δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μονόπλευρη απαίτηση από την πλευρά των εκπαιδευτικών. Το σχολείο δεν μπορεί να αναλαμβάνει μόνο του την ευθύνη για τη συμπεριφορά, τη διαπαιδαγώγηση και κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζει ένα παιδί, αγνοώντας τον καθοριστικό ρόλο του οικογενειακού περιβάλλοντος.
Και υπάρχει ακόμη ένα ζήτημα που δεν μπορεί να προσπεραστεί. Όταν ένας εκπαιδευτικός βρίσκεται αντιμέτωπος με επιθετικές συμπεριφορές, απειλές ή αμφισβήτηση του επαγγελματικού του ρόλου, ποιος βρίσκεται πραγματικά δίπλα του; Ποια είναι η θεσμική προστασία που του παρέχεται; Γιατί η συζήτηση για την ασφάλεια και την προστασία των μαθητών πρέπει να συνοδεύεται και από αντίστοιχη μέριμνα για τους ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Δεν γίνεται να ζητάμε από τον εκπαιδευτικό να λειτουργεί με υπομονή, ψυχραιμία και επαγγελματισμό κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, χωρίς να αναγνωρίζουμε ότι και ο ίδιος εργάζεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, με ανθρώπινες αντοχές και σαφή επαγγελματικά όρια.
Προς το Υπουργείο Παιδείας και τους αρμόδιους φορείς, τα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα και απαιτούν απαντήσεις:
- Με ποιον τρόπο θα ενισχυθούν ουσιαστικά οι σχολικές μονάδες με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς;
- Ποιος αναλαμβάνει την υποστήριξη των εκπαιδευτικών σε περιστατικά που απαιτούν εξειδικευμένη παρέμβαση;
- Ποια μέτρα υπάρχουν για την προστασία τους απέναντι σε επιθετικές συμπεριφορές και απειλές;
- Πώς θα διασφαλιστεί ότι οι ευθύνες κάθε πλευράς θα είναι σαφείς και δεν θα μεταφέρονται μονομερώς στους εκπαιδευτικούς;
- Πότε θα σταματήσει η αντιμετώπιση των σχολείων ως δομών που μπορούν να καλύπτουν κάθε κοινωνικό κενό χωρίς την απαραίτητη στελέχωση;
Οι εκπαιδευτικοί δεν ζητούν να απαλλαγούν από τις ευθύνες τους. Ζητούν να μπορούν να ασκούν το έργο τους με αξιοπρέπεια και ασφάλεια. Ζητούν να έχουν δίπλα τους τις απαραίτητες ειδικότητες, να υπάρχουν λειτουργικές δομές υποστήριξης και να μην αντιμετωπίζονται ως οι μοναδικοί υπεύθυνοι κάθε φορά που το σχολείο αδυνατεί να διαχειριστεί μια σύνθετη κατάσταση.
Η Πολιτεία οφείλει να καταλάβει ότι η εκπαίδευση δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην προσωπική προσπάθεια, την ευσυνειδησία και το φιλότιμο των εκπαιδευτικών. Αυτά υπάρχουν και αποδεικνύονται καθημερινά. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαθιστούν την κρατική ευθύνη, τον σχεδιασμό και την οργανωμένη υποστήριξη.
Το σχολείο δεν είναι ένας χώρος στον οποίο πρέπει να λύνονται όλα τα προβλήματα της κοινωνίας, ούτε ο εκπαιδευτικός ένας άνθρωπος που οφείλει να γνωρίζει, να αντιμετωπίζει και να διορθώνει τα πάντα.
Επιτέλους, ας απαντήσει κάποιος: Ποιος στηρίζει τους εκπαιδευτικούς όταν όλοι απαιτούν από αυτούς να στηρίζουν τους πάντες;
Γιατί δεν μπορεί η Πολιτεία να ζητά από τους εκπαιδευτικούς να βρίσκονται πάντα στην πρώτη γραμμή, αλλά όταν έρθει η ώρα των ευθυνών να τους αφήνει μόνους.
