Πότε οι βασικοί κανόνες μιας σχολικής τάξης έγιναν αντικείμενο διαπραγμάτευσης;
Υπάρχει μια παράδοξη κατάσταση που φαίνεται να απασχολεί ολοένα και περισσότερο την εκπαιδευτική καθημερινότητα: ο εκπαιδευτικός καλείται να θέτει όρια, να καλλιεργεί την υπευθυνότητα και να διασφαλίζει ένα ήρεμο περιβάλλον μάθησης, αλλά όταν αυτά τα όρια προκαλούν αντιδράσεις, συχνά βρίσκεται ο ίδιος στη θέση του ανθρώπου που πρέπει να απολογηθεί.
«Άφησε το κινητό και παρακολούθησε το μάθημα».
«Σταμάτα να διακόπτεις».
«Η εργασία πρέπει να παραδοθεί στην προβλεπόμενη ημερομηνία».
«Δεν μπορείς να μιλάς προσβλητικά».
Πρόκειται για απαιτήσεις που, θεωρητικά, δεν θα έπρεπε να προκαλούν ιδιαίτερη συζήτηση. Είναι βασικοί κανόνες λειτουργίας μιας τάξης.
Κι όμως, στην πράξη, η κατάσταση δεν είναι πάντα τόσο απλή.
Ο εκπαιδευτικός που ζητά από έναν μαθητή να αφήσει το κινητό μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικός.
Εκείνος που ζητά ησυχία την ώρα του μαθήματος μπορεί να θεωρηθεί αυστηρός.
Ο εκπαιδευτικός που απαιτεί να παραδοθούν οι εργασίες εγκαίρως μπορεί να κατηγορηθεί ότι πιέζει υπερβολικά.
Και όταν θέτει ένα όριο απέναντι σε προσβλητική συμπεριφορά, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με το ερώτημα αν «χρειάζεται να βελτιώσει τη σχέση του με τον μαθητή».
Κάπως έτσι, ο κανόνας παύει να θεωρείται αυτονόητος και μετατρέπεται σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Και τότε προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα:
Πότε ακριβώς η απαίτηση για στοιχειώδη συνέπεια, σεβασμό και υπευθυνότητα έγινε πρόβλημα;
Ο ρόλος του δασκάλου δεν είναι να απαιτεί από τα παιδιά κάτι παράλογο.
Ζητά να βρίσκονται στην τάξη.
Να συμμετέχουν στο μάθημα.
Να προσπαθούν.
Να σέβονται τους συμμαθητές και τον εκπαιδευτικό.
Να τηρούν τους βασικούς κανόνες της σχολικής ζωής.
Να αναλαμβάνουν σταδιακά την ευθύνη για τις πράξεις και τις υποχρεώσεις τους.
Αυτές δεν είναι παράλογες απαιτήσεις. Είναι μέρος της ίδιας της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Το σχολείο, άλλωστε, δεν έχει ως αποστολή μόνο τη μετάδοση γνώσεων. Οφείλει να βοηθά τα παιδιά να αποκτήσουν δεξιότητες, όρια, υπευθυνότητα και την ικανότητα να συνυπάρχουν με τους άλλους.
Όταν μια διαφωνία φτάνει στο email του γονέα
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν μια σύγκρουση στην τάξη μεταφέρεται εκτός σχολείου.
Ένα περιστατικό μπορεί να παρουσιαστεί στο σπίτι από την οπτική του παιδιού. Ο γονέας μπορεί να ανησυχήσει ή να θεωρήσει ότι το παιδί του αδικήθηκε.
Και τότε έρχεται ένα email.
Ακολουθεί επικοινωνία.
Ίσως μια συνάντηση.
Ίσως μια συζήτηση με τη διεύθυνση.
Και κάπου εκεί υπάρχει ο κίνδυνος να αλλάξει το επίκεντρο της συζήτησης.
Αντί να εξεταστεί πρώτα τι συνέβη μέσα στην τάξη και ποια ήταν η συμπεριφορά όλων των εμπλεκομένων, η συζήτηση μπορεί να μετατοπιστεί αποκλειστικά στον τρόπο με τον οποίο αντέδρασε ο εκπαιδευτικός.
Τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά;
Μήπως ήταν πολύ αυστηρός;
Μήπως θα μπορούσε να δείξει μεγαλύτερη κατανόηση;
Τα ερωτήματα αυτά ασφαλώς μπορεί να είναι χρήσιμα όταν υπάρχει πραγματικό παιδαγωγικό ζήτημα. Δεν μπορούν όμως να οδηγούν στην αυτόματη υπόθεση ότι ο εκπαιδευτικός είναι εκείνος που φέρει την ευθύνη κάθε σύγκρουσης.
Το σχολείο χρειάζεται κανόνες.
Χρειάζεται όμως και παιδαγωγική σχέση.
Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να είναι υποστηρικτικός χωρίς να είναι permissive. Μπορεί να ακούει τους μαθητές χωρίς να αποδέχεται κάθε συμπεριφορά. Μπορεί να δείχνει κατανόηση χωρίς να εγκαταλείπει τα όρια.
Το πρόβλημα δημιουργείται όταν απαιτούμε από τους εκπαιδευτικούς να έχουν υψηλές προσδοκίες από τους μαθητές, αλλά ταυτόχρονα τους ζητούμε να αποφεύγουν κάθε ενδεχόμενη σύγκρουση.
Να βάζουν όρια, αλλά να μην ενοχλούν.
Να επιμένουν στην υπευθυνότητα, αλλά να είναι πάντα «ευέλικτοι».
Να αντιμετωπίζουν προβληματικές συμπεριφορές, αλλά χωρίς να δημιουργείται δυσαρέσκεια.
Αυτό είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο ισοζύγιο.
PISA 2025: Είναι τελικά αξιόπιστη; Τι πραγματικά μετρά και πώς ο ΟΟΣΑ ερμηνεύει τα αποτελέσματα
Και κάπως έτσι ο εκπαιδευτικός αρχίζει να σκέφτεται δύο φορές
Όταν κάθε παρέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε παράπονο, ο εκπαιδευτικός αναπόφευκτα αρχίζει να αναρωτιέται:
Να το επισημάνω ή να το αφήσω;
Να επιμείνω στον κανόνα ή να κάνω πίσω;
Αξίζει να ανοίξει μια νέα συζήτηση με γονείς;
Αξίζει να βρεθώ ξανά στη θέση του «αυστηρού» εκπαιδευτικού;
Και όταν αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται, υπάρχει ένας σοβαρός κίνδυνος: η αποφυγή της σύγκρουσης να γίνει σημαντικότερη από την ίδια την παιδαγωγική παρέμβαση.
Όμως μια τάξη χωρίς σαφή όρια δεν γίνεται αυτομάτως πιο δημοκρατική.
Μπορεί απλώς να γίνει πιο δύσκολη για όλους.
Η προστασία των μαθητών και η αναγνώριση των δικαιωμάτων τους είναι αυτονόητες.
Ακριβώς το ίδιο αυτονόητος πρέπει να είναι όμως και ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό.
Ο δάσκαλος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αντίπαλος του μαθητή.
Ούτε ο μαθητής ως αντίπαλος του εκπαιδευτικού.
Η εκπαιδευτική διαδικασία χρειάζεται συνεργασία ανάμεσα σε σχολείο, οικογένεια και μαθητές. Όταν προκύπτει ένα πρόβλημα, η λύση δεν μπορεί να είναι η αυτόματη αναζήτηση του «ενόχου».
Χρειάζεται να εξετάζεται τι συνέβη, γιατί συνέβη και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Το να ζητά ένας εκπαιδευτικός από έναν μαθητή να κλείσει το κινητό του δεν αποτελεί επίθεση στον μαθητή.
Το να ζητά να σταματήσουν οι διακοπές στο μάθημα δεν σημαίνει ότι «τον έχει βάλει στο μάτι».
Το να ζητά μια εργασία στην προβλεπόμενη ημερομηνία δεν αποτελεί απαραίτητα πίεση.
Και το να θέτει όρια σε μια προσβλητική συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρεται για τη σχέση του με το παιδί.
Μπορεί να σημαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Ότι θεωρεί πως το παιδί είναι ικανό να μάθει, να βελτιωθεί και να αναλάβει σταδιακά την ευθύνη της συμπεριφοράς του.
Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι μόνο δικαίωμα στη γνώση.
Είναι και εκπαίδευση στη συνύπαρξη, στον σεβασμό, στη συνέπεια και στην ανάληψη ευθύνης.
Και για να μπορέσει ο εκπαιδευτικός να τα διδάξει όλα αυτά, χρειάζεται κάτι πολύ απλό:
Να έχει το δικαίωμα να ζητά τα αυτονόητα χωρίς να θεωρείται αυτομάτως ο «κακός» της υπόθεσης.
Όταν ο εκπαιδευτικός γίνεται «υπάλληλος» και ο γονέας «πελάτης» – Τι συμβαίνει στο σχολείο
