«Τρεις μήνες διακοπές και πεντάωρο». Μια φράση που επιστρέφει σχεδόν κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για τους εκπαιδευτικούς του δημόσιου σχολείου. Ένα στερεότυπο που, παρά τις αλλαγές στην εκπαίδευση και τις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις της δουλειάς, εξακολουθεί να επιβιώνει.
Στο γνωστό αφήγημα, ο εκπαιδευτικός τελειώνει νωρίς, επιστρέφει στο σπίτι του το μεσημέρι, δεν εργάζεται τα Σαββατοκύριακα και απολαμβάνει μεγάλες καλοκαιρινές διακοπές. Μια εικόνα που μοιάζει απλή, αλλά αφήνει έξω σχεδόν όλα όσα συμβαίνουν πριν και μετά το μάθημα.
Πέντε ώρες στην τάξη δεν σημαίνουν πέντε ώρες δουλειάς
«Μου έλεγαν όλοι πόσο τυχερή είμαι, αφού έχω μόνο πέντε ώρες μάθημα την ημέρα», περιγράφει εκπαιδευτικός, εξηγώντας τι σημαίνει στην πράξη ένα πεντάωρο μέσα σε μια σχολική τάξη.
Πέντε διδακτικές ώρες μπορεί να σημαίνουν διαφορετικά τμήματα, δεκάδες μαθητές, διαφορετικές ανάγκες και συνεχείς αλλαγές. Μέσα σε μία ημέρα ο εκπαιδευτικός καλείται να κρατήσει την προσοχή των μαθητών, να διαχειριστεί συμπεριφορές, να προσαρμόσει τον τρόπο διδασκαλίας και ταυτόχρονα να πετύχει τον μαθησιακό στόχο.
Δεν πρόκειται απλώς για πέντε ώρες κατά τις οποίες κάποιος «μιλάει στην τάξη». Είναι πέντε ώρες συνεχούς συγκέντρωσης και διαχείρισης ανθρώπων.
Και όταν τελειώσει το μάθημα, η δουλειά δεν σταματά απαραίτητα.
Όταν ο εκπαιδευτικός γίνεται «υπάλληλος» και ο γονέας «πελάτης» – Τι συμβαίνει στο σχολείο
PISA 2025: Είναι τελικά αξιόπιστη; Τι πραγματικά μετρά και πώς ο ΟΟΣΑ ερμηνεύει τα αποτελέσματα
Η εργασία συνεχίζεται και μετά το κουδούνι
Προετοιμασία της επόμενης ημέρας, διορθώσεις, αξιολόγηση εργασιών και διαγωνισμάτων, προσαρμογή του μαθήματος στις ανάγκες των μαθητών, ενημέρωση ηλεκτρονικών πλατφορμών και σειρά διοικητικών υποχρεώσεων αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητας.
Για πολλούς εκπαιδευτικούς, ένα μέρος αυτής της εργασίας μεταφέρεται στο σπίτι. Στο γραφείο, στον υπολογιστή, αργά το απόγευμα ή μέσα στο Σαββατοκύριακο.
Έτσι, η ώρα που ο εκπαιδευτικός βγαίνει από το σχολείο δεν αποτελεί απαραίτητα και το τέλος της εργασιακής του ημέρας.
Η τάξη δεν είναι απλώς ένας πίνακας και 25 παιδιά
Υπάρχει και μια πλευρά της δουλειάς που δύσκολα αποτυπώνεται σε ένα ωράριο.
Μέσα σε μια τάξη βρίσκονται μαθητές με διαφορετικές προσωπικότητες, διαφορετικές οικογενειακές συνθήκες, διαφορετικές δυσκολίες και διαφορετικές ανάγκες. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να δημιουργήσει ένα ασφαλές περιβάλλον, να διαχειριστεί συγκρούσεις, να αντιμετωπίσει περιστατικά σχολικού εκφοβισμού και να αναγνωρίσει προβλήματα που μπορεί να μην φαίνονται με την πρώτη ματιά.
Δεν είναι λίγες οι φορές που ο εκπαιδευτικός καλείται να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως παιδαγωγός, διαμεσολαβητής και στήριγμα για ένα παιδί που αντιμετωπίζει δυσκολίες.
Αυτή η διαρκής συναισθηματική εμπλοκή έχει κόστος. Η καθημερινή επαφή με δεκάδες παιδιά και οι απαιτήσεις της τάξης μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική ψυχική και σωματική κόπωση.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπάρχει και η γραφειοκρατία
Τα τελευταία χρόνια, ένα ακόμη βάρος έχει προστεθεί στην καθημερινότητα των εκπαιδευτικών: η συνεχής διοικητική εργασία.
Εκθέσεις, αξιολογήσεις, καταγραφές, συνεδριάσεις, ηλεκτρονικές πλατφόρμες και μια σειρά διαδικασιών που απαιτούν χρόνο και ενέργεια απομακρύνουν τον εκπαιδευτικό από το βασικό του έργο.
Το παράδοξο είναι ότι η ποιότητα της διδασκαλίας και η σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον μαθητή δεν μπορούν να μετρηθούν εύκολα σε ένα έγγραφο ή σε μια ηλεκτρονική φόρμα.
Οι αναπληρωτές και η ζωή με μια βαλίτσα
Στην εικόνα του «βολεμένου εκπαιδευτικού» δεν χωρούν ούτε οι δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές που κάθε χρόνο περιμένουν την πρόσληψη και συχνά καλούνται να μετακινηθούν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.
Νησιά και τουριστικές περιοχές, όπου τα ενοίκια είναι ιδιαίτερα υψηλά, μετατρέπονται κάθε Σεπτέμβριο σε έναν ακόμη αγώνα δρόμου για την εύρεση κατοικίας.
Για έναν αναπληρωτή, η έναρξη της σχολικής χρονιάς δεν σημαίνει μόνο «επιστροφή στη δουλειά». Μπορεί να σημαίνει μετακόμιση, νέο σπίτι, νέα περιοχή και ένα ακόμη έτος αβεβαιότητας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η απαξίωση
Ίσως, όμως, το πιο δύσκολο κομμάτι να μην είναι ούτε οι ώρες εργασίας ούτε η γραφειοκρατία.
Είναι η αίσθηση της απαξίωσης.
Η αντίληψη ότι όποιος εργάζεται στο Δημόσιο είναι αυτομάτως «βολεμένος» και ότι η δουλειά του μετριέται αποκλειστικά από την ώρα που βρίσκεται μέσα στο σχολείο αδικεί μια ολόκληρη επαγγελματική ομάδα.
Φυσικά, όπως σε κάθε επάγγελμα, υπάρχουν και εκπαιδευτικοί που δεν ανταποκρίνονται όπως θα έπρεπε στα καθήκοντά τους. Αυτό όμως δεν μπορεί να μετατρέπεται σε συλλογική κατηγορία για όλους.
Ο εκπαιδευτικός δεν ζητά προνόμια ούτε οίκτο. Ζητά να αναγνωρίζεται η πραγματική δουλειά που κάνει.
Γιατί πίσω από το «πεντάωρο» υπάρχει προετοιμασία, ευθύνη, διαχείριση ανθρώπων, διοικητικές υποχρεώσεις και μια καθημερινή προσπάθεια να σταθεί ένα παιδί λίγο καλύτερα μέσα στην τάξη.
Και τελικά υπάρχει κάτι που αφορά όλους μας: ένας εξαντλημένος και απαξιωμένος εκπαιδευτικός δυσκολεύεται να εμπνεύσει. Και όταν το σχολείο παύει να εμπνέει, το κόστος δεν αφορά μόνο τον ίδιο. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία και, κυρίως, το μέλλον των παιδιών.
