Άρση της μονιμότητας: Μεταρρύθμιση ή αποδόμηση του Δημοσίου;

Όταν η κυβέρνηση επιλέγει να ανοίξει το θέμα της μονιμότητας αντί να αντιμετωπίσει τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας και του κράτους.

Η απόφαση της κυβέρνησης να αναδείξει ως κεντρικό ζήτημα της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων δεν αποτελεί απλώς μια θεσμική παρέμβαση. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή, που αποκαλύπτει τις προτεραιότητές της.

Την ώρα που η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται από την ακρίβεια, τη συρρίκνωση των εισοδημάτων, τη στεγαστική κρίση, την υποστελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών και τα σοβαρά προβλήματα στην Υγεία και την Παιδεία, η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάσει ως «μεγάλη μεταρρύθμιση» την κατάργηση μιας θεσμικής εγγύησης που ισχύει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.

Η επιλογή αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα. Είναι πράγματι η μονιμότητα το πρόβλημα του ελληνικού Δημοσίου ή μήπως χρησιμοποιείται ως εύκολος πολιτικός στόχος για να μετατοπιστεί η συζήτηση από τις πραγματικές παθογένειες της δημόσιας διοίκησης;

Η μονιμότητα δεν θεσπίστηκε για να προστατεύει την αδράνεια ή την ανεπάρκεια. Θεσπίστηκε για να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον. Για να μπορεί ο δημόσιος υπάλληλος να υπηρετεί το Σύνταγμα και τον νόμο, ακόμη και όταν αυτά συγκρούονται με τις επιθυμίες της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Είναι ένας θεσμός που διασφαλίζει τη συνέχεια του κράτους, τη θεσμική μνήμη και την ανεξαρτησία της διοίκησης.

Η εικόνα ότι η μονιμότητα αποτελεί «καταφύγιο των ανίκανων» δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα. Το πειθαρχικό δίκαιο προβλέπει ήδη διαδικασίες ελέγχου και απομάκρυνσης υπαλλήλων που παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους και τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει πειθαρχικές κυρώσεις και απολύσεις όπου αυτό κρίθηκε αναγκαίο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Πώς μπορεί να μιλά κανείς για αξιοκρατία όταν οι μετακλητοί υπάλληλοι αυξάνονται, όταν επί χρόνια καθυστερούν οι κρίσεις για θέσεις ευθύνης, όταν κρίσιμες λειτουργίες του Δημοσίου εκχωρούνται σε ιδιωτικές εταιρείες συμβούλων και όταν χιλιάδες συμβασιούχοι καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες χωρίς καμία εργασιακή ασφάλεια;

Στην πράξη, η μονιμότητα έχει ήδη αποδυναμωθεί για ένα μεγάλο μέρος των εργαζομένων στο Δημόσιο. Σχολεία, νοσοκομεία, δήμοι και δημόσιοι οργανισμοί λειτουργούν χάρη σε προσωπικό με ελαστικές μορφές απασχόλησης, ανακυκλώνοντας την ανασφάλεια αντί να επενδύουν στη γνώση, την εμπειρία και τη θεσμική συνέχεια.

Η δημόσια διοίκηση χρειάζεται αλλαγές. Χρειάζεται αξιολόγηση με αντικειμενικά κριτήρια, διαφάνεια, επιμόρφωση, λογοδοσία και αξιοκρατία. Δεν χρειάζεται όμως την αποδυνάμωση των θεσμικών εγγυήσεων που την προστατεύουν από τον κομματισμό και τις πολιτικές παρεμβάσεις.

Η μονιμότητα κατοχυρώθηκε συνταγματικά το 1911 ακριβώς για να σταματήσει το φαινόμενο των απολύσεων κάθε φορά που άλλαζε η κυβέρνηση. Η αμφισβήτησή της επαναφέρει εύλογους φόβους για μια διοίκηση περισσότερο εξαρτημένη από την εκάστοτε εξουσία και λιγότερο προσηλωμένη στο δημόσιο συμφέρον.

Η συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά μόνο τους δημοσίους υπαλλήλους. Αφορά την ποιότητα της δημοκρατίας, τη λειτουργία του κράτους δικαίου και το μοντέλο δημόσιας διοίκησης που θέλει η χώρα για τις επόμενες δεκαετίες.

Το ζητούμενο δεν είναι ένα Δημόσιο φοβισμένο και πολιτικά εξαρτημένο. Το ζητούμενο είναι ένα Δημόσιο σύγχρονο, αποτελεσματικό, αξιοκρατικό και ανεξάρτητο. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται με την κατάργηση θεσμών που κατοχυρώθηκαν για την προστασία της ίδιας της δημοκρατίας.