Από την 1η Ιανουαρίου 2027 αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στην Ελλάδα το όριο των 15 ετών για την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στο πλαίσιο της νέας πολιτικής για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Η ελληνική ρύθμιση προχωρά παράλληλα με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις και έρχεται πριν από την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας για το λεγόμενο EU Kids Act.
Εγχειρίδιο: «Ενσωματώνοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση»
Από τα άδεια χωριά στα άδεια σχολεία: Το δημογραφικό αλλάζει την Ελλάδα
Τι προβλέπεται για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται μια πιο διαφοροποιημένη προσέγγιση για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών. Η πρόσβαση δεν θα αφορά τα social media όπως λειτουργούν σήμερα, αλλά ειδικά διαμορφωμένα και περισσότερο προστατευμένα ψηφιακά περιβάλλοντα.
Μεταξύ των περιορισμών που εξετάζονται περιλαμβάνονται:
- απουσία ατελείωτου scrolling,
- περιορισμός της χρήσης,
- κλείδωμα των υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της νύχτας,
- αυξημένη γονική συναίνεση,
- περιορισμοί στην επικοινωνία με αγνώστους,
- προστατευμένες λειτουργίες ειδικά σχεδιασμένες για ανηλίκους.
Στόχος είναι τα παιδιά αυτών των ηλικιών να μην εκτίθενται στα ίδια εθιστικά χαρακτηριστικά που υπάρχουν σήμερα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Πώς θα γίνεται η επιβεβαίωση ηλικίας
Κεντρικό ρόλο στη διαδικασία αναμένεται να έχει το Kids Wallet, μέσω του οποίου θα μπορεί να επιβεβαιώνεται αν ένας χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η διαδικασία δεν θα μεταφέρει στις πλατφόρμες την ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας του χρήστη.
Αντίθετα, θα παρέχεται μόνο μια ένδειξη σχετικά με το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ένα από τα βασικά προβλήματα της εφαρμογής των ηλικιακών περιορισμών, χωρίς να δημιουργείται παράλληλα ένα νέο σύστημα μαζικής συλλογής προσωπικών δεδομένων.
Μεγάλο βάρος στις ίδιες τις πλατφόρμες
Η προστασία των παιδιών δεν προβλέπεται να αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη των γονέων.
Οι ίδιες οι πλατφόρμες θα πρέπει να σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους με τρόπο ασφαλή για τους ανηλίκους και να λαμβάνουν μέτρα ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση παιδιών σε περιβάλλοντα που δεν είναι κατάλληλα για την ηλικία τους.
Παράλληλα, οι πλατφόρμες θα μπορούν να αξιοποιούν τεχνικές μεθόδους για την εκτίμηση της ηλικίας ενός χρήστη και, όταν δεν υπάρχει επαρκής βεβαιότητα, να χρησιμοποιείται η διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας.
Τι θα πρέπει να κάνουν οι γονείς
Οι γονείς θα εξακολουθήσουν να έχουν σημαντικό ρόλο, κυρίως σε ό,τι αφορά την ενημέρωση και τη σωστή χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σωστή διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας. Σε περίπτωση που μια πλατφόρμα ζητήσει επιβεβαίωση, οι γονείς δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τα δικά τους στοιχεία για να παρακάμψουν τους ηλικιακούς περιορισμούς του παιδιού.
Παράλληλα, αναμένεται να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ενημέρωση οικογενειών, σχολείων και εκπαιδευτικών για τους κινδύνους αλλά και τις δυνατότητες του ψηφιακού κόσμου.
Στο επίκεντρο ο ψηφιακός εθισμός
Το ηλικιακό όριο από μόνο του δεν θεωρείται αρκετό για την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι σχεδιαστικές πρακτικές των πλατφορμών που ενθαρρύνουν τη συνεχή παραμονή των χρηστών, όπως το ατελείωτο scrolling και οι μηχανισμοί που ωθούν στην ολοένα μεγαλύτερη κατανάλωση περιεχομένου.
Για τα παιδιά και τους εφήβους οι κίνδυνοι θεωρούνται μεγαλύτεροι, καθώς βρίσκονται σε κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης.
Η υπερβολική χρήση των social media μπορεί να συνδέεται με προβλήματα στη μαθησιακή διαδικασία, στην αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική ζωή, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο FOMO (fear of missing out), δηλαδή τον φόβο ότι κάποιος χάνει όσα συμβαίνουν στον ψηφιακό κόσμο.
Νέο πλαίσιο και για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων δεν περιορίζεται πλέον στα social media.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναμένεται να ενταχθούν και ζητήματα που αφορούν τη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης από παιδιά, καθώς η ανεξέλεγκτη πρόσβαση ανηλίκων σε συστήματα AI δημιουργεί νέα δεδομένα και νέες προκλήσεις.
Οι κυρώσεις μέσω του ευρωπαϊκού πλαισίου
Για τις πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα, η εφαρμογή των κανόνων θα βασιστεί στο ευρωπαϊκό πλαίσιο του Digital Services Act (DSA).
Η αρμόδια ελληνική αρχή θα μπορεί να διαβιβάζει σχετικές υποθέσεις στις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές, ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες για την επιβολή των κανόνων και των κυρώσεων.
Η μεγάλη πρόκληση, πάντως, παραμένει η πρακτική εφαρμογή των περιορισμών και η αποτελεσματική αντιμετώπιση των τεχνικών τρόπων παράκαμψής τους.
Τι αλλάζει από το 2027
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να μεταφέρει την προστασία των παιδιών από το επίπεδο της απλής γονικής επίβλεψης σε ένα συνδυαστικό μοντέλο κανόνων, τεχνολογικής επιβεβαίωσης ηλικίας και αυξημένων υποχρεώσεων των πλατφορμών.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να περιοριστεί η πρόσβαση των μικρότερων παιδιών στα social media, αλλά να δημιουργηθεί ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον, στο οποίο η τεχνολογία θα λειτουργεί με τρόπο συμβατό με την ηλικία και τις ανάγκες των ανηλίκων.
