Του Κουντούρη Τηλέμαχου
Τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό δημοτικό σχολείο έχει διαμορφωθεί μια πραγματικότητα που όλοι γνωρίζουν, αλλά λίγοι τολμούν να ονομάσουν: ο παιδαγωγικός έλεγχος έχει ουσιαστικά αποδυναμωθεί.
Στο όνομα ενός άκριτου και στρεβλά αντιλαμβανόμενου δικαιωματισμού, το σχολείο απογυμνώθηκε από βασικά εργαλεία που του επιτρέπουν να λειτουργεί ως κοινότητα κανόνων, ευθύνης και σεβασμού.
Οι συνέπειες για αντικοινωνικές ή παραβατικές συμπεριφορές είναι συχνά ασαφείς ή ανεπαρκείς. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν δύσκολες καταστάσεις χωρίς την απαραίτητη θεσμική στήριξη, ενώ οι διευθυντές καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα πλαίσιο που πολλές φορές περισσότερο περιορίζει παρά ενισχύει τον παιδαγωγικό τους ρόλο.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σχολείο που δυσκολεύεται να προστατεύσει το αυτονόητο: το δικαίωμα της μεγάλης πλειονότητας των μαθητών να μαθαίνουν σε ένα περιβάλλον ηρεμίας, συνεργασίας και σεβασμού.
Η ανοχή απέναντι στην παραβατικότητα, στην απαξίωση των κανόνων και στη διαρκή αμφισβήτηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας δεν αποτελεί παιδαγωγική στάση. Όταν η σχολική κοινότητα αδυνατεί να θέσει όρια, τότε υπονομεύεται η ίδια η λειτουργία του σχολείου.
Και αυτή η κατάσταση έχει συνέπειες. Αποδυναμώνει το κύρος του σχολείου, δυσκολεύει το έργο των εκπαιδευτικών και μπορεί να στείλει στους μαθητές το μήνυμα ότι οι κανόνες είναι διαπραγματεύσιμοι και ότι οι υποχρεώσεις μπορούν εύκολα να παραμεριστούν.
Η αλήθεια πρέπει να ειπωθεί καθαρά: το δημοτικό σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς ένα σαφές και αποτελεσματικό πλαίσιο παιδαγωγικού ελέγχου.
Η παιδαγωγική ελευθερία δεν σημαίνει απουσία ορίων. Η δημοκρατική εκπαίδευση δεν σημαίνει κατάργηση της ευθύνης.
Χρειάζεται, επομένως, ένας ουσιαστικός επανακαθορισμός του παιδαγωγικού ελέγχου στο δημοτικό σχολείο. Ένα πλαίσιο με σαφείς κανόνες, πραγματικά εφαρμόσιμες παιδαγωγικές παρεμβάσεις και ουσιαστική θεσμική ενίσχυση του ρόλου των εκπαιδευτικών και των διευθυντών.
Όχι για να επιστρέψουμε σε αυταρχικές πρακτικές του παρελθόντος, αλλά για να αποκαταστήσουμε την ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις όλων των μελών της σχολικής κοινότητας.
Γιατί η σχολική ζωή δεν αφορά μόνο την εκπαιδευτική διαδικασία. Αφορά και τη διαμόρφωση στάσεων, συμπεριφορών και αξιών που οι μαθητές θα μεταφέρουν στην κοινωνία.
Αν θέλουμε ένα δημόσιο σχολείο που να μορφώνει, να διαπαιδαγωγεί και να προστατεύει όλους τους μαθητές, τότε ο επανακαθορισμός του παιδαγωγικού ελέγχου δεν είναι απλώς αναγκαίος.
Είναι επείγων.
Όταν ο εκπαιδευτικός γίνεται «υπάλληλος» και ο γονέας «πελάτης» – Τι συμβαίνει στο σχολείο
