«Εξορθολογισμός» ή αποψίλωση της επαρχίας από σχολεία;
75 καταργήσεις και 146 υποβιβασμοί μόνο για το 2026-27 – Οι αριθμοί του Υπουργείου Παιδείας προκαλούν εύλογα ερωτήματα για το μέλλον των μικρών σχολικών μονάδων
Το Υπουργείο Παιδείας παρουσιάζει την αναδιάρθρωση του σχολικού δικτύου ως μια αναγκαία διαδικασία οργάνωσης και εξορθολογισμού.
Η εικόνα που προκύπτει, όμως, από τα ίδια τα στοιχεία του Υπουργείου είναι πολύ πιο σκληρή.
Εκατοντάδες σχολικές μονάδες αλλάζουν καθεστώς, υποβαθμίζονται ή οδηγούνται σε κατάργηση, με την επαρχία και τις μικρότερες τοπικές κοινωνίες να βρίσκονται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο.
Και το ερώτημα πλέον δεν είναι αν χρειάζεται ένας σχεδιασμός του σχολικού χάρτη.
Το ερώτημα είναι πού σταματά ο εξορθολογισμός και πού αρχίζει η αποδυνάμωση της δημόσιας εκπαίδευσης στην περιφέρεια.
Οι αριθμοί λένε τη δική τους ιστορία
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν αποτυπώνουν μια έντονη μεταβολή τα τελευταία τρία σχολικά έτη.
Για το 2024-25 καταγράφηκαν:
- 7 καταργήσεις σχολικών μονάδων, εκ των οποίων 3 Νηπιαγωγεία και 4 Δημοτικά.
- 90 υποβιβασμοί, με 14 Νηπιαγωγεία και 76 Δημοτικά.
Για το 2025-26:
- 18 καταργήσεις, 9 Νηπιαγωγεία και 9 Δημοτικά.
- 71 υποβιβασμοί, 28 Νηπιαγωγεία και 43 Δημοτικά.
Και για το 2026-27 η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη:
- 75 καταργήσεις, εκ των οποίων 43 Νηπιαγωγεία και 32 Δημοτικά.
- 146 υποβιβασμοί, εκ των οποίων 40 Νηπιαγωγεία και 106 Δημοτικά.
Με απλά λόγια, μόνο μέσα στο 2026-27 καταγράφονται 221 περιπτώσεις κατάργησης ή υποβιβασμού σχολικών μονάδων.
Από τις μεμονωμένες αλλαγές σε μαζική αναδιάταξη
Η σύγκριση των αριθμών είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Οι καταργήσεις αυξάνονται από 7 σε 18 και στη συνέχεια στις 75.
Οι υποβιβασμοί, από 90, φτάνουν στους 146.
Σε ορίζοντα τριετίας, τα στοιχεία οδηγούν σε 100 καταργήσεις και 307 υποβιβασμούς, δηλαδή συνολικά 407 παρεμβάσεις στο σχολικό δίκτυο.
Δεν πρόκειται πλέον για μια σειρά μεμονωμένων διοικητικών αποφάσεων.
Πρόκειται για μια ευρύτερη αναδιάταξη του χάρτη της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
Όταν ένα σχολείο φεύγει από ένα χωριό
Στα χαρτιά, ένας υποβιβασμός μπορεί να εμφανίζεται ως μια διοικητική μεταβολή.
Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να σημαίνει λιγότερους εκπαιδευτικούς, μικρότερη οργανικότητα και σταδιακή αποδυνάμωση της σχολικής μονάδας.
Και όταν η διαδικασία καταλήγει στην κατάργηση, οι συνέπειες είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Οι μαθητές πρέπει να μετακινηθούν.
Οι οικογένειες καλούνται να προσαρμοστούν.
Οι αποστάσεις μεγαλώνουν.
Η καθημερινότητα γίνεται δυσκολότερη.
Και για πολλές μικρές κοινότητες, χάνεται ένας από τους τελευταίους ζωντανούς θεσμούς που κρατούν ακόμη τον τόπο ενεργό.
Η επαρχία δεν είναι απλώς ένας αριθμός στον χάρτη
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στις ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
Εκεί το σχολείο δεν είναι απλώς χώρος διδασκαλίας.
Είναι κοινωνικός πυρήνας, σημείο αναφοράς και βασική προϋπόθεση για να παραμείνουν οικογένειες στον τόπο τους.
Όταν ένα παιδί πρέπει να μετακινείται καθημερινά αρκετά χιλιόμετρα για να φτάσει στο επόμενο σχολείο, η απόφαση δεν είναι απλώς διοικητική.
Έχει κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνέπειες.
Η δημογραφική κατάρρευση αποτυπώνεται πλέον στους αριθμούς
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό ούτε αφορά ένα μακρινό μέλλον. Οι αριθμοί της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν ήδη μια βαθιά δημογραφική συρρίκνωση. Οι γεννήσεις μειώθηκαν από 84.764 το 2020 σε μόλις 68.467 το 2024, ενώ οι θάνατοι ανήλθαν σε 126.916 το ίδιο έτος. Έτσι, το φυσικό ισοζύγιο του πληθυσμού ήταν αρνητικό κατά 58.449 άτομα το 2024.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το χάσμα μεταξύ γεννήσεων και θανάτων δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο, αλλά διευρύνεται εδώ και χρόνια: από το +5.682 φυσικό ισοζύγιο του 2010, η Ελλάδα πέρασε σε -46.261 το 2020, -64.697 το 2022 και -58.449 το 2024.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την 1η Ιανουαρίου 2025, ο εκτιμώμενος πληθυσμός της χώρας ήταν περίπου 10,37 εκατομμύρια, με τους πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω να αποτελούν το 23,7% του πληθυσμού, ενώ τα παιδιά ηλικίας 0-14 ετών μόλις το 12,8%. Ο δείκτης γήρανσης έφτασε τα 185,4 άτομα ηλικίας 65+ για κάθε 100 παιδιά 0-14 ετών.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: σε μια χώρα που γερνά και χάνει παιδιά, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς λιγότερα σχολεία. Αντίθετα, το σχολείο της περιφέρειας θα έπρεπε να αποτελεί εργαλείο συγκράτησης του πληθυσμού, στήριξης των νέων οικογενειών και ενίσχυσης των τοπικών κοινωνιών. Όταν ένα σχολείο καταργείται, δεν αντιμετωπίζεται απλώς ένα στατιστικό μέγεθος· αφαιρείται ένας ακόμη λόγος για να παραμείνει μια οικογένεια στον τόπο της.
Όταν ο εκπαιδευτικός γίνεται «υπάλληλος» και ο γονέας «πελάτης» – Τι συμβαίνει στο σχολείο
