Όχι στην αποδόμηση της Κλασικής Παιδείας στο Λύκειο
Ως Πρωτοβουλία Φιλολόγων εκφράζουμε τον έντονο προβληματισμό και την έντονη αντίθεσή μας απέναντι στην εισήγηση για μείωση των ωρών διδασκαλίας του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Α’ Λυκείου. Η πρόταση αυτή δεν συνάδει με τις αρχές μιας παιδείας που οφείλει να είναι ανθρωπιστική, σφαιρική και παιδαγωγικά τεκμηριωμένη.
Αρχικά, η ύλη των Αρχαίων Ελληνικών στην Α’ Λυκείου είναι ήδη εκτενής και απαιτητική. Η μείωση των ωρών θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την αδυναμία ουσιαστικής εμβάθυνσης τόσο στη γραμματική και στο συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας όσο και στην ερμηνευτική προσέγγιση των κειμένων. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι πολλά κεφάλαια της γραμματικής δεν διδάσκονται σε προηγούμενες τάξεις, με αποτέλεσμα να απαιτείται η διδασκαλία τους στην Α’ Λυκείου, γεγονός που καθιστά απολύτως αναγκαία τη διατήρηση των υφιστάμενων ωρών. Σε διαφορετική περίπτωση, η διδασκαλία υπονομεύεται, δεν υπάρχει επαρκής χρόνος κάλυψης της ύλης και οι μαθητές καταλήγουν να έχουν σημαντικά μαθησιακά κενά.
Επιπλέον, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών στην Α’ Λυκείου εντάσσεται στην Τράπεζα Θεμάτων, κάτι που αυξάνει τον βαθμό δυσκολίας και τις απαιτήσεις του. Η μείωση των διδακτικών ωρών, υπό τις παρούσες συνθήκες, καθιστά εξαιρετικά δυσχερή την επαρκή προετοιμασία των μαθητών και δημιουργεί συνθήκες ανισότητας στην αξιολόγηση.
Τα Αρχαία Ελληνικά, άλλωστε, δεν αποτελούν απλώς ένα ακόμη γλωσσικό μάθημα· είναι θεμέλιο της κλασικής παιδείας και αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητας της ελληνικής εκπαίδευσης. Μέσα από τα αρχαία κείμενα, οι μαθητές έρχονται σε επαφή με πανανθρώπινες αξίες, την έννοια της πολιτικής αρετής, του διαλόγου, της ελευθερίας και της δημοκρατίας — αξίες που είναι σήμερα πιο επίκαιρες από ποτέ. Επομένως, το μάθημα δεν μπορεί και δεν πρέπει να απογυμνωθεί από τη γλωσσική, αξιακή και πολιτισμική του διάσταση.
Η διαφαινόμενη μείωση, η οποία προτείνεται από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, υπονομεύει τη συνέχεια και τη λογική πρόοδο του μαθήματος. Οι μαθητές δεν θα είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι για το επίπεδο απαιτήσεων που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν στη Γ’ Λυκείου, όπου τα Αρχαία Ελληνικά αποτελούν πανελλαδικώς εξεταζόμενο μάθημα.
Επιπροσθέτως, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται πως, σύμφωνα με το άρθρο 16 του Συντάγματος της Ελλάδας, η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους και έχει στόχο «την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων». Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας εξυπηρετεί αυτούς τους σκοπούς στον ύψιστο βαθμό, καθώς μεταδίδει ανθρωπιστική παιδεία και προάγει την πολιτισμική συνέχεια. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πολιτισμική Κληρονομιά.
Συνεπώς, αντί για τη μείωση των ωρών, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής θα όφειλε να επανεξετάσει τρόπους ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας του μαθήματος, μέσα από την ανανέωση των μεθόδων διδασκαλίας, τη διαθεματική προσέγγιση και τη χρήση σύγχρονων παιδαγωγικών εργαλείων που καθιστούν την αρχαία ελληνική γλώσσα πιο προσιτή και ζωντανή για τους μαθητές. Η αποδόμηση, ωστόσο, της ήδη εύθραυστης θέσης της στο ωρολόγιο πρόγραμμα συνιστά οπισθοδρόμηση και υπονομεύει σοβαρά το μέλλον της κλασικής παιδείας στην Ελλάδα.
Ασαφές το πλαίσιο για την υποχρεωτική επιμόρφωση παιδαγωγικής επάρκειας νεοδιόριστων εκπαιδευτικών
