Η Τέχνη στο Εδώλιο
Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες κρίσεις απαιτούν περισσότερη ανθρωπιά, σκέψη και ευαισθησία, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα επιλέγει να στοχοποιεί ακριβώς αυτούς που τις διδάσκουν. Η πρόσφατη κλήση σε Ένορκη Διοικητική Εξέταση της θεατρολόγου και προέδρου του ΣΕΠΕ Ζακύνθου, Έφης Λάζου, εξαιτίας του περιεχομένου θεατρικής παράστασης για την ειρήνη και τα παιδιά της Παλαιστίνης, φέρνει στο φως ένα βαθύτερο και ανησυχητικό φαινόμενο, την σταδιακή απαξίωση των τεχνών, των κοινωνικών επιστημών και της παιδαγωγικής ελευθερίας στην εκπαίδευση.
Η παράσταση «Η Άννα Φρανκ συνομιλεί με τα Παιδιά της Παλαιστίνης», αποτέλεσμα αυθεντικής καλλιτεχνικής και παιδαγωγικής πρωτοβουλίας, στόχευε στην ευαισθητοποίηση γύρω από τη βία, τον πόλεμο και τις παραβιάσεις δικαιωμάτων των παιδιών. Αντί να αναγνωριστεί ως παιδαγωγικό εργαλείο και πράξη κοινωνικής συνείδησης, έγινε αφορμή για πειθαρχική δίωξη, χωρίς καν νομική ή υπηρεσιακή βάση.
Δεν είναι το πρώτο περιστατικό. Προηγήθηκε η περίπτωση της δασκάλας Ελ. Παλαιστίδου, που διώχθηκε για ένα εικαστικό έργο μαθητών στο πλαίσιο της Διεθνούς Ημέρας Ειρήνης. Και μόλις πρόσφατα, αφαιρέθηκε από σχολικό βιβλίο Γλώσσας το άρθρο του Π. Παπακωνσταντίνου για τα παιδιά της Γάζας. Όλες οι περιπτώσεις έχουν ένα κοινό. Τον φόβο απέναντι σε ό,τι δεν χωρά στο «ουδέτερο», αποστειρωμένο, «ακίνδυνο» σχολείο.
Το σχολείο, όμως, οφείλει να είναι τόπος σκέψης, ελευθερίας και έκφρασης. Να διαπαιδαγωγεί στην ενεργή δημοκρατία, όχι στη σιωπή. Οι τέχνες, η ιστορία, η κοινωνιολογία, η φιλοσοφία δεν είναι πολυτέλειες αλλά βασικά εργαλεία καλλιέργειας κριτικής σκέψης, ενσυναίσθησης και πολιτισμικής συνείδησης. Η συστηματική περιθωριοποίησή τους από τα προγράμματα σπουδών και η στοχοποίηση των ανθρώπων που τις υπηρετούν συνιστούν βαρύτατη απειλή για το μορφωτικό και δημοκρατικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης.
Όταν διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ, η UNICEF και η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλουν μαζικά εγκλήματα πολέμου και ανθρωπιστικές καταστροφές, η κλήση σε απολογία μιας εκπαιδευτικού που «τολμά» να ενσωματώσει την πραγματικότητα και την ιστορία στην τέχνη της είναι όχι απλώς αδικαιολόγητη, είναι επικίνδυνη. Υπονομεύει το δικαίωμα των παιδιών στη μόρφωση, τον διάλογο και την ειρηνική συνύπαρξη.
Η περίπτωση της Έφης Λάζου δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο. Αφορά το δικαίωμα όλων των εκπαιδευτικών να μιλούν, να δημιουργούν, να αφυπνίζουν. Αφορά τον ρόλο του σχολείου ως χώρου ελευθερίας.
Η σιωπή είναι συνενοχή. Και σε έναν κόσμο που φλέγεται, η Τέχνη και η Παιδεία οφείλουν να πάρουν θέση. Όχι να διώκονται γι’ αυτήν.
Η συστηματική υποβάθμιση των Καλλιτεχνικών και των Κοινωνικών Επιστημών
Η περίπτωση της δίωξης της θεατρολόγου Έφης Λάζου δεν είναι μεμονωμένη, αλλά αποτελεί κορυφή ενός παγόβουνου που αποκαλύπτει τη βαθύτερη υποτίμηση της τέχνης και της κοινωνικής παιδείας στο δημόσιο σχολείο. Ιδίως στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια συστηματική και στοχευμένη απαξίωση των καλλιτεχνικών μαθημάτων και των κοινωνικών επιστημών, τόσο σε επίπεδο ωρολογίων προγραμμάτων όσο και σε επίπεδο εξετάσεων και ακαδημαϊκής αξίας.
Αφαίρεση της Κοινωνιολογίας από τις Πανελλαδικές
Το 2020, η Κοινωνιολογία αφαιρέθηκε από τα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών. Πρόκειται για μια κίνηση που υποβαθμίζει τη σύγχρονη κοινωνική γνώση και προβάλλει έναν αναχρονιστικό προσανατολισμό στην εκπαίδευση.
Η Κοινωνιολογία, ως μάθημα που προσφέρει στους μαθητές εργαλεία κατανόησης της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, του φύλου, των ανισοτήτων, της πολιτειότητας και της δημοκρατίας, θα έπρεπε να ενισχύεται και όχι να καταργείται. Η αφαίρεσή της αφαιρεί από τους μαθητές τη δυνατότητα να ερμηνεύουν τον κόσμο γύρω τους με επιστημονικό τρόπο και κριτική σκέψη.
Κατάργηση και συρρίκνωση Καλλιτεχνικών Μαθημάτων
Το 2021, με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας, καταργήθηκαν πλήρως τα μαθήματα των Καλλιτεχνικών (Εικαστικά, Μουσική, Θεατρική Αγωγή) από το υποχρεωτικό πρόγραμμα του Λυκείου (Α’, Β’ και Γ’ τάξη). Επιπλέον:
• Η Μουσική και τα Εικαστικά σταμάτησαν να διδάσκονται στο Λύκειο ως γενικής παιδείας.
• Η Θεατρική Αγωγή είχε ήδη αφαιρεθεί από την Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού.
• Τα μαθήματα αυτά παρέμειναν μόνο ως επιλογής, και μάλιστα χωρίς επαρκή αριθμό διαθέσιμων εκπαιδευτικών.
Αυτή η εξέλιξη στερεί από τους μαθητές κάθε ηλικίας την επαφή με τη δημιουργικότητα, την καλλιτεχνική έκφραση, τη συνεργασία και την καλλιέργεια αισθητικής, απαραίτητα στοιχεία για μια ολόπλευρη και ισορροπημένη παιδεία.
Περιορισμός ωρών και θεσμικών πλαισίων
Στην πορεία, περιορίστηκαν δραστικά και οι ώρες διδασκαλίας μαθημάτων όπως η Ιστορία της Τέχνης, η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή και η Φιλοσοφία, ειδικά στη Β’ και Γ’ Λυκείου. Στο Γυμνάσιο, παρότι η Μουσική και τα Εικαστικά διατηρούνται ως υποχρεωτικά, παραμένουν χωρίς ουσιαστική υποστήριξη, εργαστήρια ή κατάλληλο εξοπλισμό.
Ταυτόχρονα, το μάθημα της Πολιτικής Παιδείας, που περιλαμβάνει θεμελιώδεις έννοιες δημοκρατίας, δικαιωμάτων, ισότητας και διεθνούς δικαίου, αντιμετωπίζεται ως “δευτερεύον”, χωρίς επαρκή επιμόρφωση εκπαιδευτικών ή ενίσχυση της ύλης.
Ένα σχολείο χωρίς τέχνες και κοινωνικές επιστήμες είναι ένα σχολείο χωρίς δημοκρατία
Η υποτίμηση αυτών των μαθημάτων είναι μια πολιτική επιλογή και λειτουργεί εις βάρος της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της πολιτειότητας. Στην ουσία, χτίζεται ένα σχολείο που μαθαίνει τους νέους και τις νέες να υπακούν και όχι να σκέφτονται.
Η τέχνη και οι κοινωνικές επιστήμες είναι εκείνες που ενοχλούν, γιατί γεννούν ερωτήματα. Και σε ένα σύστημα που φοβάται τις ερωτήσεις, όποιος επιμένει να μιλά, να δημιουργεί, να εμπνέει, όπως η Έφη Λάζου και τόσοι άλλοι εκπαιδευτικοί, διώκεται.
Το κείμενο υπογράφεται από τον Θοδωρή Κατσωνόπουλο.
Επαπειλούμενη Κύηση σε μόνιμες και νεοδιόριστες εκπαιδευτικούς
