Η επιλεκτική μνήμη της κοινωνίας, η οικονομική κρίση και το ερώτημα για το μέλλον των επόμενων γενεών
Στην ελληνική πολιτική ζωή υπάρχουν χαρακτηρισμοί που επιβιώνουν περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα. Ένας από αυτούς είναι ο χαρακτηρισμός του «προδότη», που εδώ και χρόνια συνοδεύει τον Αλέξη Τσίπρα σε ένα σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης. Την ίδια στιγμή, πολιτικές δυνάμεις που κυβέρνησαν τη χώρα επί δεκαετίες και συνδέθηκαν με τη δημοσιονομική κατάρρευση, τη διόγκωση του δημόσιου χρέους, τα μνημόνια, την ανεργία και τη φυγή χιλιάδων νέων στο εξωτερικό, εξακολουθούν συχνά να αντιμετωπίζονται ως αυτονόητοι διαχειριστές της εξουσίας.
Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την επιλεκτική λειτουργία της συλλογικής μνήμης. Οι πολιτικές ευθύνες δεκαετιών φαίνεται πολλές φορές να υποχωρούν μπροστά στην ένταση της συγκυρίας του 2015. Έτσι, η δημόσια συζήτηση περιορίζεται συχνά σε ένα πρόσωπο και σε συγκεκριμένες αποφάσεις, ενώ παραμερίζονται οι αιτίες που οδήγησαν τη χώρα στη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Η πολιτική, ωστόσο, δύσκολα μπορεί να αξιολογηθεί μόνο μέσα από συνθήματα, συναισθηματικές αντιδράσεις ή κομματικές ταυτότητες. Το βασικό ερώτημα αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες λαμβάνονται οι αποφάσεις. Πώς οφείλει να κινηθεί ένας πολιτικός ηγέτης όταν αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση μιας χώρας που βρίσκεται ήδη σε οικονομική ασφυξία; Επιλέγει τη σύγκρουση μέχρι τέλους ή προχωρά σε συμβιβασμούς που θεωρεί αναγκαίους για να αποτρέψει μια ακόμη μεγαλύτερη κρίση;
Ανεξάρτητα από την απάντηση που δίνει ο καθένας, η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να αποκοπεί από ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: το δημογραφικό και κοινωνικό αποτύπωμα της κρίσης. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, χιλιάδες νέοι και νέες επέλεξαν να αναζητήσουν εργασία, σταθερότητα και προοπτικές στο εξωτερικό. Το φαινόμενο του brain drain δεν αποτελεί μόνο οικονομικό πρόβλημα αλλά και πολιτικό γεγονός με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Όταν μια χώρα χάνει συστηματικά το πιο παραγωγικό και μορφωμένο κομμάτι του πληθυσμού της, προκύπτει ένα δύσκολο ερώτημα: ποιοι τελικά διαμορφώνουν το μέλλον της; Ποιοι καθορίζουν τις πολιτικές εξελίξεις όταν ένα σημαντικό μέρος της νέας γενιάς βρίσκεται εκτός συνόρων ή νιώθει απογοητευμένο από τη συμμετοχή στα κοινά;
Φυσικά, η διαπίστωση αυτή δεν στρέφεται απέναντι σε καμία ηλικιακή ομάδα. Οι μεγαλύτερες γενιές έχουν τις δικές τους αγωνίες, τις δικές τους ανάγκες και το απόλυτο δημοκρατικό δικαίωμα να ψηφίζουν σύμφωνα με τα συμφέροντα και τις προτεραιότητές τους. Ένας συνταξιούχος που επιδιώκει οικονομική ασφάλεια και σταθερότητα εκφράζει μια απολύτως πραγματική ανάγκη.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει: μπορεί η πολιτική επιλογή να βασίζεται αποκλειστικά στην προστασία του παρόντος χωρίς να συνυπολογίζεται το μέλλον; Μπορεί μια κοινωνία να θεωρεί επιτυχημένο το πολιτικό της μοντέλο όταν δυσκολεύεται να προσφέρει προοπτική στα παιδιά της και να τα κρατήσει στον τόπο τους;
Ίσως τελικά η ουσία να μην βρίσκεται στο αν κάποιος χαρακτηρίζεται «προδότης» ή «σωτήρας». Ίσως το πραγματικό ζήτημα να είναι κατά πόσο η ελληνική κοινωνία είναι διατεθειμένη να εξετάσει με ειλικρίνεια τις δικές της πολιτικές επιλογές, τις ευθύνες δεκαετιών και το κόστος που αυτές είχαν για τις επόμενες γενιές.
Γιατί η ιστορία δείχνει ότι οι χώρες δεν οδηγούνται σε κρίση μόνο από τις αποφάσεις των πολιτικών τους. Οδηγούνται σε κρίση και όταν οι κοινωνίες επιλέγουν να ξεχνούν, να συγχωρούν επιλεκτικά και να αποφεύγουν τον ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον που αφήνουν πίσω τους. Τα Επαγγέλματα του Μέλλοντος
