Του Βασίλη Σίσκου
Όταν ακούμε τη λέξη «εκφοβισμός» στο σχολείο, σχεδόν αυτόματα η συζήτηση στρέφεται στους μαθητές. Και δικαίως. Παιδιά που βιώνουν σωματική ή ψυχολογική βία, αποκλεισμό, ειρωνείες και πιέσεις από συνομηλίκους χρειάζονται προστασία και ουσιαστική στήριξη.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά της σχολικής καθημερινότητας που συχνά μένει στο περιθώριο: η πίεση και ο εκφοβισμός που μπορεί να βιώνει ο ίδιος ο εκπαιδευτικός.
Δεν πρόκειται πάντα για ένα περιστατικό που καταγράφεται ή για μια ανοιχτή σύγκρουση. Μπορεί να εκφράζεται μέσα από διαρκείς αμφισβητήσεις, πιέσεις, ειρωνείες, απειλές, υπερβολικές απαιτήσεις ή προσπάθειες υπονόμευσης της επαγγελματικής κρίσης.
Ο εκπαιδευτικός ανάμεσα σε αντικρουόμενες απαιτήσεις
Ο εκπαιδευτικός καλείται καθημερινά να διαχειριστεί μια σειρά από δύσκολες ισορροπίες.
Πρέπει να αξιολογεί τους μαθητές με δικαιοσύνη, να διαχειρίζεται την τάξη, να διατηρεί ένα παιδαγωγικό κλίμα εμπιστοσύνης και παράλληλα να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της σχολικής διοίκησης και της εκπαιδευτικής νομοθεσίας.
Στην προσπάθεια να συνδεθεί η διδασκαλία με την πραγματική ζωή, είναι φυσικό να χρησιμοποιούνται παραδείγματα και αναφορές από την καθημερινότητα. Όμως ακόμη και μια γενική αναφορά μπορεί, ανάλογα με τον τρόπο που θα ερμηνευτεί από μαθητές, γονείς ή διοίκηση, να αποτελέσει αφορμή για παρεξηγήσεις ή εντάσεις.
Εκεί χρειάζεται ψυχραιμία, διάλογος και κυρίως αναλογικότητα.
Όταν η συζήτηση για έναν βαθμό γίνεται πίεση
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τις παρεμβάσεις ορισμένων γονέων στη δουλειά του εκπαιδευτικού.
Η επικοινωνία σχολείου και οικογένειας είναι απαραίτητη. Δεν μπορεί, όμως, να μετατρέπεται σε απαίτηση για διαφορετική βαθμολογική μεταχείριση ή σε προσπάθεια άσκησης πίεσης προκειμένου ένα παιδί να πάρει καλύτερο βαθμό ή διαφορετική αντιμετώπιση.
Όταν η διαφωνία μετατρέπεται σε απειλή, εκβιαστική συμπεριφορά ή προσωπική στοχοποίηση του εκπαιδευτικού, τότε το ζήτημα ξεφεύγει από τα όρια μιας παιδαγωγικής συζήτησης.
Ο εκπαιδευτικός έχει δικαίωμα να εκφράζει την επιστημονική και παιδαγωγική του κρίση χωρίς να αισθάνεται ότι κάθε απόφασή του μπορεί να αποτελέσει αφορμή για προσωπική επίθεση.
Τρίκαλα: Έδωσαν κουρτίνες στους εκπαιδευτικούς για πλύσιμο και σιδέρωμα στο σπίτι
Η πίεση δεν έρχεται μόνο από την τάξη
Στο σύγχρονο σχολείο υπάρχει και η διοικητική διάσταση της πίεσης.
Αξιολόγηση, προγράμματα, γραφειοκρατικές διαδικασίες, υποχρεώσεις και συνεχείς απαιτήσεις δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ο εκπαιδευτικός μπορεί να αισθάνεται ότι βρίσκεται διαρκώς υπό έλεγχο.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι όταν η αμφισβήτηση δεν αφορά μια συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψη, αλλά μετατρέπεται σε γενική αμφισβήτηση της επαγγελματικής επάρκειας και κρίσης του εκπαιδευτικού.
Η διαφωνία είναι θεμιτή. Η διοικητική εποπτεία είναι απαραίτητη. Η απαξίωση, όμως, δεν μπορεί να αποτελεί εργαλείο διοίκησης.
Η ήρεμη στάση δεν είναι αδυναμία
Υπάρχει και ένα άλλο παράδοξο.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει να διαχειρίζεται την τάξη χωρίς φωνές, αυταρχισμό και συνεχείς τιμωρίες. Να επενδύει στον διάλογο, στην εμπιστοσύνη και στον σεβασμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει όρια ή ότι δεν μπορεί να επιβληθεί όταν απαιτείται.
Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η μετριοπάθεια παρερμηνεύεται ως αδυναμία. Έτσι δημιουργείται ένα λανθασμένο δίλημμα: ή αυταρχισμός ή αδυναμία.
Στην πραγματικότητα, υπάρχει και ο τρίτος δρόμος: σταθερότητα, όρια, συνέπεια και παιδαγωγικός σεβασμός.
Όταν η διοίκηση γίνεται σχέση «αφεντικού – εργαζομένου»
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί και ο τρόπος άσκησης διοίκησης σε ορισμένες σχολικές μονάδες.
Δεν αφορά το σύνολο των διευθυντών και των διευθυντριών. Υπάρχουν πολλοί που συνεργάζονται ουσιαστικά με τους εκπαιδευτικούς και λειτουργούν ως πραγματικοί συνάδελφοι και παιδαγωγικοί συντονιστές.
Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις όπου η διοικητική θέση φαίνεται να δημιουργεί μια σχέση απόστασης και εξουσίας.
Όταν ένας διευθυντής χρησιμοποιεί τη θέση του για να ασκεί διαρκή πίεση σε εκπαιδευτικούς, να παρεμβαίνει σε ζητήματα που αφορούν την επιστημονική και παιδαγωγική τους κρίση ή να δημιουργεί κλίμα φόβου, τότε η συνεργασία μετατρέπεται σε σχέση εξουσίας.
Και τότε η έννοια του «συναδέλφου» αρχίζει να χάνει το περιεχόμενό της.
Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με λογική «αφεντικού – εργαζομένου». Η διοίκηση έχει αρμοδιότητες και ευθύνες, αλλά ο εκπαιδευτικός έχει επίσης δικαιώματα, επιστημονική υπόσταση και επαγγελματική αξιοπρέπεια.
Οι Διευθύνσεις Εκπαίδευσης χρειάζεται να παρεμβαίνουν
Όταν καταγγέλλονται τέτοιες συμπεριφορές, η λύση δεν μπορεί να είναι η αδιαφορία.
Οι Διευθύνσεις Εκπαίδευσης οφείλουν να εξετάζουν με σοβαρότητα κάθε καταγγελία, να ακούνε όλες τις πλευρές και να παρεμβαίνουν όπου υπάρχουν ενδείξεις αυθαίρετης ή καταχρηστικής συμπεριφοράς.
Χρειάζεται να διασφαλίζεται ότι στο σχολείο εφαρμόζονται κανόνες δικαιοσύνης, ισονομίας και αμοιβαίου σεβασμού.
Γιατί η σιωπή απέναντι σε μια προβληματική συμπεριφορά δεν λύνει το πρόβλημα. Συχνά το μεγαλώνει.
Ο σεβασμός πρέπει να είναι αμφίδρομος
Η συζήτηση για τη σχολική βία δεν μπορεί να αφορά μόνο τους μαθητές.
Χρειάζεται να αφορά ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.
Μαθητές, εκπαιδευτικοί, γονείς και διοίκηση έχουν διαφορετικούς ρόλους, αλλά κανείς δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς όρια και κανόνες σεβασμού.
Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να βρίσκεται απέναντι από τον μαθητή, τον γονέα ή τον διευθυντή. Το ίδιο όμως ισχύει και αντίστροφα.
Η σχολική κοινότητα χρειάζεται συνεργασία και όχι φόβο. Διάλογο και όχι απειλές. Κανόνες και όχι αυθαιρεσία.
Η βία στο σχολείο δεν έχει πάντα φωνή, ούτε πάντα αφήνει σημάδια που φαίνονται. Μπορεί να κρύβεται σε μια καθημερινή απαξίωση, σε μια διαρκή πίεση ή στην αίσθηση ότι κάποιος πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει ότι δικαιούται να κάνει τη δουλειά του.
Και αυτό είναι ένα ζήτημα που αξίζει να συζητηθεί ανοιχτά.
Β΄ ειδικότητα εκπαιδευτικών: Προσοχή πριν την αίτηση – Δεν υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης
