Του Γιάννη Μιχαλακόπουλου
«Όλα είναι θέμα Παιδείας» μας έλεγαν, θέλοντας να υπογραμμίσουν ότι πίσω από πολλές από τις κοινωνικές παθογένειες, μικρής ή μεγάλης κλίμακας, κρύβονται συχνά πρότερες αστοχίες σε επίπεδο Παιδείας.
Από τα «φακελάκια», τα καθιερωμένα «γρηγορόσημα» και τα περιστατικά διαφθοράς, μέχρι την επικίνδυνη οδήγηση, το κάπνισμα σε δημόσιους κλειστούς χώρους και την έξαρση της βίας σε κάθε της μορφή, πολλά από αυτά τα φαινόμενα συνδέονται, μεταξύ άλλων, και με ένα διαχρονικό έλλειμμα Παιδείας.
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν. Πολλές από τις πηγές που άλλοτε λειτουργούσαν ως φορείς Παιδείας –τα ψυχωφελή εξωσχολικά αναγνώσματα, οι καλές τέχνες, οι ποιοτικές τηλεοπτικές εκπομπές, ο αθλητισμός– έχουν πλέον περιοριστεί ή έχουν σταδιακά απομακρυνθεί από τις προτιμήσεις μας.
Την ίδια στιγμή, η οικογένεια, το διαχρονικό «κύτταρο της κοινωνίας», δυσκολεύεται να διαδραματίσει τον ίδιο παιδευτικό ρόλο, κυρίως εξαιτίας των απαιτητικών και εξαντλητικών ωραρίων εργασίας των γονέων.
Το βάρος πέφτει στο Σχολείο
Κάπως έτσι, ο κλήρος πέφτει στο πολύπαθο και πανταχόθεν βαλλόμενο σύγχρονο Σχολείο.
Και εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: όταν μιλάμε για «Σχολείο», εννοούμε πρωτίστως το ανθρώπινο δυναμικό του και όχι μόνο τις υλικοτεχνικές υποδομές.
Η βελτίωση των σχολικών κτιρίων, η ενίσχυση της πυρασφάλειας και της προσβασιμότητας, καθώς και η αναβάθμιση των εποπτικών μέσων διδασκαλίας, όπως οι προτζέκτορες και οι διαδραστικοί πίνακες, είναι αναμφίβολα αναγκαίες.
Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους ικανές συνθήκες για την επιτυχία του εγχειρήματος της ανάταξης και της ενίσχυσης της Παιδείας.
Ο καθοριστικός παράγοντας είναι ο εκπαιδευτικός.
Ο Δάσκαλος ως πολλαπλασιαστής Παιδείας
Ο συνειδητοποιημένος Δάσκαλος καλείται να σηκώσει ένα ιδιαίτερα βαρύ φορτίο στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε.
Δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων. Καλείται να εμπνεύσει τα παιδιά και, κυρίως, να διδάξει μέσα από το προσωπικό του παράδειγμα.
Να διδάξει το ήθος, το δίκαιο, τη συνέπεια, τις διαφορετικές αποχρώσεις του σεβασμού και την άδολη, αφειδώλευτη αγάπη για τα βουνά, τα πέλαγα και τους ανθρώπους.
Παράλληλα, ο Δάσκαλος καλείται να καλλιεργήσει υγιείς αρχές και να αμφισβητήσει παγιωμένα «πρότυπα» ενός αξιακού πλαισίου που συχνά προβάλλει τον εύκολο και αθέμιτο πλουτισμό, την υπερκατανάλωση και την αδιαφορία για τον συνάνθρωπο.
PISA 2025: Είναι τελικά αξιόπιστη; Τι πραγματικά μετρά και πώς ο ΟΟΣΑ ερμηνεύει τα αποτελέσματα
Το Σχολείο ως δεύτερο σπίτι
Σε μια ασφυκτική καθημερινότητα, γεμάτη θορύβους, περισπασμούς και προκλήσεις, το Σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως ένα υπήνεμο δεύτερο σπίτι για τη μαθητιώσα νεολαία.
Εκεί, οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων –και ιδιαίτερα εκείνοι των πρώτων εκπαιδευτικών βαθμίδων– προσπαθούν, κάτω από συχνά δύσκολες συνθήκες, να λειτουργήσουν ως μια στοργική «οικογένεια».
Άλλωστε, τα παιδιά περνούν μαζί τους ένα σημαντικό μέρος της καθημερινότητάς τους.
Μέσα στις σχολικές αίθουσες μεγαλώνουν και γαλουχούνται οι αυριανοί πολιτικοί, γιατροί, δικαστές, καθηγητές, μηχανικοί, οδηγοί, εργατοτεχνίτες και, πάνω απ’ όλα, οι μελλοντικοί πολίτες.
Η ευθύνη, επομένως, του εκπαιδευτικού είναι πολύ μεγαλύτερη από την απλή διδασκαλία ενός γνωστικού αντικειμένου.
Ένας αγώνας που συχνά δεν αναγνωρίζεται
Δυστυχώς, δεν είναι λίγοι εκείνοι που δεν αναγνωρίζουν τον πολυεπίπεδο αγώνα που δίνει καθημερινά ο Δάσκαλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στον απαιτητικό και σύνθετο ρόλο του.
Και πόσο επίκαιρος φαντάζει, μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος καλεί τον σοφό –πλην συχνά λησμονημένο– Δάσκαλο να σμιλέψει τις ψυχές των μαθητών και να συμβάλει στο χτίσιμο «της κοινωνίας το παλάτι».
Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί, όμως, να σηκώσει μόνος του αυτό το βάρος.
Προτού η κατάσταση καταστεί μη αναστρέψιμη, Κράτος και γονείς οφείλουν να στηρίξουν τον Δάσκαλο, ώστε να μπορέσει να σταθεί γερά στα πόδια του. Τόσο μέσα στην τάξη όσο και στην υπόλοιπη ζωή που τον περιμένει πέρα από το προαύλιο.
Γιατί η στήριξη του εκπαιδευτικού δεν αποτελεί απλώς μια επαγγελματική ή συνδικαλιστική διεκδίκηση. Αποτελεί επένδυση στην ίδια την κοινωνία του αύριο.
«Δάσκαλος… πατήρ πάντων!»
Κοντολογίς, θεμέλιο για την αυριανή κοινωνία είναι το σημερινό Σχολείο, του οποίου άσειστος πυλώνας πρέπει να είναι ο Δάσκαλος.
Ίσως, λοιπόν, να έχει έρθει η στιγμή να παραφράσουμε τον προσωκρατικό φιλόσοφο Ηράκλειτο, δημιουργώντας ένα καίριο, αφυπνιστικό και ταυτόχρονα ελπιδοφόρο σύνθημα:
«Δάσκαλος… πατήρ πάντων!»
Από τα άδεια χωριά στα άδεια σχολεία: Το δημογραφικό αλλάζει την Ελλάδα
