Έντεκα πράξεις γραφειοκρατίας για μια σχολική επίσκεψη. Πρακτικά, επιτροπές, διαγωνισμοί, πιστοποιητικά, ποινικά μητρώα και τροχονομικοί έλεγχοι συνθέτουν ένα σκηνικό που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στους εκπαιδευτικούς. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η νέα Υπουργική Απόφαση για τις σχολικές εκδρομές, με τους εκπαιδευτικούς να προειδοποιούν ότι η εκπαιδευτική εμπειρία κινδυνεύει να χαθεί κάτω από το βάρος των διοικητικών υποχρεώσεων.
Μια σχολική εκδρομή θα έπρεπε να αποτελεί μια ευχάριστη και δημιουργική εμπειρία για τους μαθητές, μια ευκαιρία να βγουν από τα όρια της σχολικής αίθουσας, να γνωρίσουν νέους χώρους και να συνδέσουν τη γνώση με την πραγματική ζωή.
Στην ελληνική εκπαίδευση, όμως, η οργάνωσή της φαίνεται να εξελίσσεται σε μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή, αμέτρητα έγγραφα και ατελείωτες ώρες διοικητικής εργασίας από τους εκπαιδευτικούς.
Η νέα Υπουργική Απόφαση για τις σχολικές εκδρομές έχει προκαλέσει αντιδράσεις, με εκπαιδευτικούς να κάνουν λόγο για υπέρμετρη γραφειοκρατία, αυξημένες ευθύνες και διαδικασίες που δύσκολα συμβαδίζουν με την καθημερινότητα ενός σχολείου.
Και κάπως έτσι, μια απλή εκπαιδευτική επίσκεψη κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν διοικητικό μαραθώνιο, πολύ πριν οι μαθητές επιβιβαστούν στο λεωφορείο.
Από τα άδεια χωριά στα άδεια σχολεία: Το δημογραφικό αλλάζει την Ελλάδα
Νέοι κανόνες για τις σχολικές εκδρομές: Τι αλλάζει για μαθητές, εκπαιδευτικούς και Ειδικά Σχολεία
Σύλλογος Διδασκόντων: Πότε συνεδριάζει, ποιοι συμμετέχουν και πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις
Από το πρακτικό του Συλλόγου μέχρι τον φάκελο της εκδρομής
Η διαδικασία ξεκινά από τον Σύλλογο Διδασκόντων, ο οποίος καλείται να συνεδριάσει, να συζητήσει και να αποφασίσει για την εκπαιδευτική επίσκεψη. Ακολουθούν η καταγραφή των αποφάσεων, οι υπογραφές και ο ορισμός των υπευθύνων εκπαιδευτικών και των συνοδών.
Στη συνέχεια, αρχίζει η αναζήτηση μεταφορικού μέσου. Πρόσκληση ενδιαφέροντος, συγκέντρωση προσφορών, καταγραφή στοιχείων, έλεγχος δικαιολογητικών και επιλογή του αναδόχου.
Για κάθε επίσκεψη απαιτείται μια σειρά ενεργειών που, σύμφωνα με τις αντιδράσεις των εκπαιδευτικών, επιβαρύνει σημαντικά τη λειτουργία της σχολικής μονάδας.
Το ερώτημα που τίθεται είναι εύλογο: Πόσος χρόνος χρειάζεται τελικά για να οργανωθεί μια εκπαιδευτική επίσκεψη λίγων ωρών και πόσο από αυτόν τον χρόνο αφαιρείται από το εκπαιδευτικό έργο;
Τουριστικά γραφεία, πιστοποιητικά και ποινικά μητρώα
Οι απαιτήσεις δεν σταματούν στην επιλογή του λεωφορείου ή του τουριστικού γραφείου.
Οι προϋποθέσεις συμμετοχής των τουριστικών γραφείων περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, άδεια λειτουργίας, φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, ασφαλιστική κάλυψη, καθώς και την απουσία συγκεκριμένων λόγων αποκλεισμού.
Στο στάδιο της υπογραφής της σύμβασης, η διαδικασία γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, καθώς προβλέπεται η προσκόμιση πρόσθετων δικαιολογητικών, όπως πιστοποιητικά περί μη πτώχευσης ή εκκαθάρισης, αποδεικτικά φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας και ποινικά μητρώα των προβλεπόμενων προσώπων.
Παράλληλα, ζητούνται ασφαλιστικές καλύψεις για την επαγγελματική και αστική ευθύνη του διοργανωτή, αλλά και για περιπτώσεις ατυχήματος ή ασθένειας των συμμετεχόντων.
Η διασφάλιση της νομιμότητας και της ασφάλειας στις σχολικές μετακινήσεις είναι αυτονόητη ανάγκη. Το ζήτημα που αναδεικνύεται, ωστόσο, είναι ποιος αναλαμβάνει τη συγκέντρωση, τον έλεγχο και τη διαχείριση όλων αυτών των εγγράφων και με ποια διοικητική υποστήριξη.
Για τους εκπαιδευτικούς, η οργάνωση μιας εκδρομής δεν μπορεί να σημαίνει ότι μετατρέπονται σε υπαλλήλους προμηθειών, λογιστές και ελεγκτές τουριστικών επιχειρήσεων.
Έντεκα πράξεις για να βγουν οι μαθητές μια εκδρομή
Η κριτική των εκπαιδευτικών εστιάζει στο σύνολο των διαδικασιών που απαιτούνται για την πραγματοποίηση μιας σχολικής επίσκεψης.
Από τη συνεδρίαση του Συλλόγου Διδασκόντων και την επιλογή του προορισμού μέχρι τη συγκρότηση επιτροπών, τη συλλογή προσφορών, την υπογραφή συμβάσεων, τις δηλώσεις συναίνεσης των γονέων και τη σύνταξη αναλυτικού προγράμματος, κάθε βήμα προσθέτει νέες υποχρεώσεις.
Και όταν ολοκληρωθούν όλα αυτά, ο φάκελος της εκδρομής πρέπει να είναι πλήρης και να αποσταλεί στις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η διαδικασία περιλαμβάνει, σύμφωνα με τις επισημάνσεις των εκπαιδευτικών, ακόμη και την αποστολή εγγράφων στην Τροχαία, όπως η άδεια κυκλοφορίας του οχήματος, η άδεια οδήγησης, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο, το δελτίο τεχνικού ελέγχου και τα σχετικά δικαιολογητικά για τον ταχογράφο.
Ακολουθεί ο επιτόπιος τροχονομικός έλεγχος του λεωφορείου, ο οποίος συνδέεται με την προγραμματισμένη αναχώρηση των μαθητών.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν ο έλεγχος δεν πραγματοποιηθεί εγκαίρως; Οι εκπαιδευτικοί θέτουν το ζήτημα των καθυστερήσεων και του ενδεχομένου ακύρωσης μιας προγραμματισμένης επίσκεψης, ακόμη κι όταν το σχολείο έχει ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες ενέργειες.
Έτσι, μια εκπαιδευτική δράση μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα ολόκληρο σύστημα διαδικασιών, στο οποίο η ολοκλήρωση της γραφειοκρατίας αποδεικνύεται εξίσου δύσκολη με την ίδια την πραγματοποίηση της εκδρομής.
Έξι εκδρομές τον χρόνο, ακόμη κι όταν υπάρχουν αντιρρήσεις;
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί αντιδράσεις αφορά την πρόβλεψη για ελάχιστο αριθμό έξι σχολικών εκδρομών, όπως αυτή περιγράφεται από τους επικριτές της νέας ρύθμισης.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο ότι κάθε σχολική μονάδα πρέπει να πραγματοποιεί συγκεκριμένο αριθμό επισκέψεων, ανεξάρτητα από τις οικονομικές δυνατότητες των οικογενειών, τις ανάγκες των μαθητών και τις ιδιαιτερότητες του σχολείου.
Τι γίνεται όταν οι μαθητές δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν ή όταν ένα μέρος των οικογενειών αδυνατεί να καλύψει το κόστος;
Και κυρίως, πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η ισότιμη συμμετοχή όλων των παιδιών, όταν το κόστος μετακίνησης αποτελεί ήδη σημαντικό εμπόδιο για αρκετές οικογένειες;
Οι εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ότι οι σχολικές εκδρομές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως υποχρεωτικός αριθμητικός στόχος, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές συνθήκες κάθε σχολικής μονάδας.
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για την καταλληλότητα των χώρων;
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται και για τις ευθύνες που αποδίδονται στους εκπαιδευτικούς σχετικά με την καταλληλότητα των χώρων που επισκέπτονται οι μαθητές.
Οι προβλεπόμενοι έλεγχοι, οι επιτροπές και οι διαδικασίες αξιολόγησης δημιουργούν, σύμφωνα με τις σχετικές αντιδράσεις, πρόσθετα ερωτήματα για τα όρια της ευθύνης των εκπαιδευτικών.
Μπορεί ένας εκπαιδευτικός να επωμίζεται την ευθύνη αξιολόγησης της καταλληλότητας ενός χώρου, χωρίς να διαθέτει την απαιτούμενη τεχνική ή διοικητική υποστήριξη;
Και πώς διασφαλίζεται ότι οι ευθύνες κάθε εμπλεκόμενου φορέα είναι σαφείς και συγκεκριμένες;
Οι εκπαιδευτικοί δεν αμφισβητούν την ανάγκη λήψης όλων των απαραίτητων μέτρων για την προστασία των μαθητών. Αμφισβητούν, όμως, κατά πόσο είναι λογικό να αναλαμβάνουν καθήκοντα που ξεπερνούν τον παιδαγωγικό τους ρόλο, χωρίς αντίστοιχη υποστήριξη και σαφή κατανομή ευθυνών.
Η ασφάλεια των μαθητών δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι για κάθε γραφειοκρατική απαίτηση
Η ασφάλεια των μαθητών στις σχολικές μετακινήσεις είναι αδιαπραγμάτευτη. Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι οι απαραίτητοι έλεγχοι πρέπει να παραλείπονται ή ότι οι εκπαιδευτικές επισκέψεις μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε νέα διοικητική απαίτηση είναι αυτομάτως αποτελεσματική ή ότι η ευθύνη για την εφαρμογή της πρέπει να μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στους εκπαιδευτικούς.
Η διασφάλιση της νομιμότητας, η τεχνική επιθεώρηση των οχημάτων και ο έλεγχος των επαγγελματικών δικαιολογητικών απαιτούν οργανωμένες υπηρεσίες, σαφείς αρμοδιότητες και συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Δεν είναι δυνατόν ο εκπαιδευτικός να καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα το παιδαγωγικό έργο, τη διοργάνωση της επίσκεψης, τη συγκέντρωση δικαιολογητικών και κάθε διοικητική εκκρεμότητα που προκύπτει.
Εκδρομές με κόστος για τις οικογένειες και χωρίς ουσιαστική στήριξη
Στο μεταξύ, παραμένει ανοιχτό και το ζήτημα του κόστους.
Οι σχολικές μετακινήσεις επιβαρύνουν τις οικογένειες, ενώ οι εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει επαρκής οικονομική στήριξη από τον κρατικό προϋπολογισμό για την κάλυψη των σχετικών αναγκών.
Το κόστος του λεωφορείου, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις έχει αυξηθεί σημαντικά, μπορεί να αποτελέσει λόγο αποκλεισμού μαθητών από μια εκπαιδευτική εμπειρία.
Την ίδια στιγμή, οι συνοδοί εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν αυξημένες ευθύνες, χωρίς να υπάρχει, όπως καταγγέλλεται, αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο ουσιαστικής προστασίας και αποζημίωσης για το σύνολο των υποχρεώσεών τους.
Η εκπαιδευτική επίσκεψη, αντί να αποτελεί μια δραστηριότητα προσβάσιμη σε όλους τους μαθητές, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ακόμη οικονομική και διοικητική επιβάρυνση για σχολεία, οικογένειες και εκπαιδευτικούς.
Εκπαιδευτικοί ή διοικητικοί υπάλληλοι;
Στον πυρήνα της κριτικής βρίσκεται μια ευρύτερη αντίφαση: από τη μία πλευρά, τα σχολεία καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες διοικητικές απαιτήσεις και, από την άλλη, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να καλύψουν όλα τα κενά, χωρίς την αντίστοιχη στελέχωση και υποστήριξη.
Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να οργανώνουν τις εκδρομές, να ελέγχουν έγγραφα, να συγκεντρώνουν πιστοποιητικά, να συντονίζουν διαδικασίες και να αναλαμβάνουν ευθύνες που δεν σχετίζονται άμεσα με το παιδαγωγικό τους έργο.
Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται και η αντίφαση που επισημαίνουν οι ίδιοι: σχολικές αίθουσες με πολυάριθμους μαθητές, προβλήματα στις υποδομές και ελλείψεις στη λειτουργία των σχολικών μονάδων εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινότητα.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν πρέπει να υπάρχουν κανόνες για τις σχολικές εκδρομές. Το ερώτημα είναι αν οι κανόνες αυτοί υπηρετούν πραγματικά την ασφάλεια και την εκπαίδευση ή αν καταλήγουν να εξαντλούν τον διαθέσιμο χρόνο και τις αντοχές των εκπαιδευτικών.
«Εκδρομές στα σχολεία γιοκ» – Το αίτημα για αλλαγές
Οι αντιδράσεις των εκπαιδευτικών αποτυπώνουν την έντονη δυσαρέσκεια για ένα πλαίσιο που, όπως υποστηρίζουν, μετατρέπει μια εκπαιδευτική δράση σε πολύπλοκη διοικητική επιχείρηση.
Το αίτημα για απλούστευση των διαδικασιών, σαφή κατανομή ευθυνών, ουσιαστική διοικητική υποστήριξη και οικονομική κάλυψη των αναγκών των σχολείων επανέρχεται στο προσκήνιο.
Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις έχουν παιδαγωγική αξία και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μια δραστηριότητα που πρέπει να αποφεύγεται λόγω του διοικητικού κόστους που συνεπάγεται.
Αντίθετα, χρειάζεται ένα λειτουργικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την ασφάλεια των μαθητών, χωρίς να μετατρέπει τους εκπαιδευτικούς σε διαχειριστές ατελείωτων φακέλων.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, ο εκπαιδευτικός πρέπει να βρίσκεται δίπλα στους μαθητές του, να τους καθοδηγεί και να φροντίζει για την ασφάλειά τους. Δεν μπορεί να περνά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του κυνηγώντας πιστοποιητικά και υπογραφές.
Η σχολική εκδρομή είναι εκπαιδευτική εμπειρία, όχι διαγωνισμός γραφειοκρατικής αντοχής. Και αν η οργάνωσή της απαιτεί έντεκα πράξεις, δεκάδες δικαιολογητικά και έναν φάκελο που ταξιδεύει από υπηρεσία σε υπηρεσία, τότε κάτι χρειάζεται επειγόντως να αλλάξει.
