Ο Φόβος, η Αξιολόγηση και η Υπονόμευση της Παιδαγωγικής Ελευθερίας
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική εκπαίδευση βιώνει μια βαθιά και ανησυχητική αλλαγή. Εκεί που το σχολείο αποτελούσε χώρο ελευθερίας, δημιουργικότητας και διαλόγου, αναδύεται ένα περιβάλλον φόβου, στενής επιτήρησης και πειθαρχίας. Εκπαιδευτικοί σε όλη τη χώρα εκφράζουν την ανησυχία τους για ένα νέο καθεστώς που περιορίζει τη φωνή τους και αλλοιώνει τη σχέση τους με τους μαθητές.
Με τις πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις, οι διευθυντές σχολικών μονάδων αποκτούν διευρυμένες εξουσίες που ξεπερνούν τα παραδοσιακά διοικητικά τους καθήκοντα. Στο νέο αυτό πλαίσιο, συχνά λειτουργούν όχι ως συντονιστές, αλλά ως επιθεωρητές και, σε κάποιες περιπτώσεις, ως «κατήγοροι». Η αξιολόγηση, ενώ παρουσιάζεται ως μέσο βελτίωσης, στην πράξη μετατρέπεται σε εργαλείο συμμόρφωσης: φύλλα παρατήρησης, δείκτες επίδοσης και εκθέσεις λειτουργούν ως μηχανισμοί συνεχούς επιτήρησης.
Από το 2015 έως το 2025, έχουν καταγραφεί πάνω από 1.100 Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις (ΕΔΕ) και περισσότερες από 400 πειθαρχικές ποινές, ενώ πάνω από 1.500 εκπαιδευτικοί παραπέμφθηκαν σε πειθαρχικά συμβούλια – συχνά για συμμετοχή σε κινητοποιήσεις ή για έκφραση γνώμης. Το μήνυμα είναι σαφές: «Κανείς δεν είναι στο απυρόβλητο».
Η συνεχής αξιολόγηση, οι πειθαρχικές απειλές και η εξάρτηση από τη γνώμη του διευθυντή δημιουργούν κλίμα άγχους, αυτολογοκρισίας και επαγγελματικής εξουθένωσης. Έρευνες καταγράφουν υψηλά ποσοστά άγχους, καταθλιπτικά συμπτώματα και αίσθημα ματαιότητας. Η παιδαγωγική πρωτοβουλία συρρικνώνεται, ενώ η δημιουργικότητα και η κριτική σκέψη υποχωρούν μπροστά στην ανάγκη «να μη γίνει λάθος».
Γιατί οι εκπαιδευτικοί δεν καταλαβαίνουν άμεσα την κακοποίηση των μαθητών τους; Ευθύνες του ΥΠΑΙΘΑ
Το μεγαλύτερο θύμα: ο μαθητής
Όταν ο εκπαιδευτικός μπαίνει στην τάξη με φόβο και ανασφάλεια, η διδασκαλία μετατρέπεται σε μηχανική διαδικασία. Η σχέση εμπιστοσύνης με τον μαθητή διαρρηγνύεται, και το σχολείο παύει να είναι τόπος διαλόγου και ελευθερίας. Αντί να καλλιεργεί ελεύθερους, σκεπτόμενους πολίτες, κινδυνεύει να παράγει παθητικούς εκτελεστές οδηγιών.
Η δημόσια συζήτηση για το σχολείο δεν μπορεί να περιορίζεται σε νόμους και δείκτες. Το κρίσιμο είναι το κλίμα που διαμορφώνεται στην τάξη. Χωρίς παιδαγωγική ελευθερία, χωρίς αίσθηση ασφάλειας και χωρίς αμοιβαίο σεβασμό, το σχολείο χάνει τον ουσιαστικό του ρόλο. Αν θέλουμε οι αίθουσες να είναι τόποι ζωής και δημιουργίας, πρέπει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, να περιοριστεί η αυθαιρεσία και να ενισχυθεί η δημοκρατική λειτουργία τους.
