Ιδιωτική προϋπηρεσία: Αναγνώριση για κάποιους, αποκλεισμός για άλλους;
Με αφορμή το κείμενο της Κατερίνας Αγγελάκη και σχολιασμό του Γιώργου Χρόνη
Αφού πλέον αναγνωρίζεται η προϋπηρεσία των εκπαιδευτικών που εργάζονται σε ιδιωτικά σχολεία, ένα ερώτημα που δύσκολα μπορεί να αποφευχθεί είναι το εξής: γιατί να μη μετρά αντίστοιχα και η προϋπηρεσία των εκπαιδευτικών που εργάζονται σε φροντιστήρια;
Οι δεύτεροι είναι παιδιά ενός κατώτερου Θεού;
Γιατί να υπάρχουν διακρίσεις ανάμεσα στους εργαζόμενους της ιδιωτικής εκπαίδευσης;
Η αναγνώριση της ιδιωτικής προϋπηρεσίας στα ιδιωτικά σχολεία είναι αναμφίβολα μια σημαντική εξέλιξη για όσους εργάστηκαν επί χρόνια σε αυτά. Όμως η εξέλιξη αυτή ανοίγει παράλληλα μια ευρύτερη συζήτηση για το τι θεωρούμε πραγματική εκπαιδευτική εργασία και γιατί ορισμένες μορφές ιδιωτικής προϋπηρεσίας αναγνωρίζονται ενώ άλλες παραμένουν εκτός.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση.
Αν η εργασία στην ιδιωτική εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει πραγματική επαγγελματική εμπειρία, γιατί αυτό να ισχύει μόνο για μία κατηγορία εργαζομένων;
Μια γενιά που βρέθηκε αντιμέτωπη με την κρίση
Αφορμή για τις παραπάνω σκέψεις αποτέλεσε κείμενο της Κατερίνας Αγγελάκη, το οποίο αναδεικνύει την ιδιαίτερη κατάσταση μιας ολόκληρης γενιάς εκπαιδευτικών.
Πρόκειται για ανθρώπους που αποφοίτησαν περίπου την περίοδο 2008-2012, σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για τη χώρα.
Το 2008 πραγματοποιήθηκε ο τελευταίος γραπτός διαγωνισμός ΑΣΕΠ εκπαιδευτικών εκείνης της περιόδου. Πολλοί νέοι πτυχιούχοι τότε ξεκινούσαν με όνειρα και προσδοκίες για μια επαγγελματική πορεία στην εκπαίδευση.
Λίγο αργότερα, όμως, ήρθε η οικονομική κρίση.
Οι διορισμοί περιορίστηκαν δραστικά και μια ολόκληρη γενιά εκπαιδευτικών βρέθηκε σε μια παρατεταμένη κατάσταση αναμονής. Μόνο που η αναμονή δεν σήμαινε ότι μπορούσαν να σταματήσουν τη ζωή τους.
Έπρεπε να εργαστούν.
Πολλοί στράφηκαν στα ιδιωτικά σχολεία, στα φροντιστήρια, στα ιδιαίτερα μαθήματα και σε κάθε διαθέσιμη εργασία σχετική με το αντικείμενό τους.
Ήταν η εποχή που η «γενιά των 500 ευρώ» δεν αποτελούσε υπερβολή, αλλά καθημερινή πραγματικότητα.
Χαμηλοί μισθοί, εξαντλητικά ωράρια, εργασιακή ανασφάλεια και αβεβαιότητα ήταν η πραγματικότητα για χιλιάδες νέους επιστήμονες.
Δεν μπορεί μια ολόκληρη γενιά να χαρακτηρίζεται «βύσμα»
Η συζήτηση για την ιδιωτική προϋπηρεσία έχει πολλές φορές οδηγηθεί σε εύκολες γενικεύσεις.
Υπήρχαν περιπτώσεις ρουσφετιού; Προφανώς.
Υπήρχαν αδικίες; Φυσικά.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να χαρακτηρίζεται συλλήβδην μια ολόκληρη γενιά εκπαιδευτικών ως άνθρωποι που «είχαν βύσμα».
Γιατί, αν κάποιος είχε πράγματι έναν εύκολο δρόμο προς μια προνομιακή θέση, γιατί να περάσει χρόνια εργαζόμενος στον ιδιωτικό τομέα με χαμηλές απολαβές και εξαντλητικά ωράρια;
Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους δεν είχαν την πολυτέλεια να περιμένουν έναν διορισμό.
Έπρεπε να πληρώσουν το νοίκι τους, τους λογαριασμούς τους και να στηρίξουν τις οικογένειές τους.
Κάποιοι μάλιστα χρειάστηκε να στηρίξουν οικονομικά τους ίδιους τους γονείς τους, οι οποίοι είχαν χάσει τη δουλειά τους ή είχαν δει τα εισοδήματά τους να μειώνονται δραματικά.
Αυτή ήταν η πραγματικότητα μιας ολόκληρης γενιάς.
Δεν ξεκίνησαν όλοι από την ίδια αφετηρία
Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα.
Η σύγκριση των εκπαιδευτικών μέσα από ένα σύστημα μοριοδότησης προσόντων δεν μπορεί να αγνοεί τις διαφορετικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες έζησε κάθε γενιά.
Ένας νέος απόφοιτος μετά το 2015 μπορούσε, σε αρκετές περιπτώσεις, να συνεχίσει τις σπουδές του, να κάνει μεταπτυχιακό, να αποκτήσει πιστοποιήσεις και να επενδύσει στο βιογραφικό του.
Και πολύ σωστά έκανε.
Τα μεταπτυχιακά έχουν αξία. Η επιμόρφωση έχει αξία. Οι γνώσεις έχουν αξία.
Όμως δεν είχαν όλοι τις ίδιες δυνατότητες.
Άλλος στα 23 του μπορούσε να κάνει μεταπτυχιακό και άλλος στα 23 του δούλευε για να βοηθήσει οικονομικά την οικογένειά του.
Άλλος μπορούσε να επενδύσει χρόνο και χρήματα στην ακαδημαϊκή του εξέλιξη και άλλος έπρεπε να πληρώσει το νοίκι του.
Άλλος είχε την οικονομική στήριξη των γονιών του και άλλος έπρεπε να στηρίξει ο ίδιος τους γονείς του.
Δεν ξεκίνησαν όλοι από την ίδια γραμμή εκκίνησης.
Η προϋπηρεσία είναι εργασία
Για χρόνια η ιδιωτική προϋπηρεσία αντιμετωπίστηκε από ορισμένους σχεδόν σαν κάτι ύποπτο.
Όμως η πραγματικότητα είναι απλή:
Η ιδιωτική προϋπηρεσία είναι εργασία.
Είναι ώρες μέσα στην τάξη.
Είναι μαθητές και ευθύνες.
Είναι πίεση.
Είναι προετοιμασία.
Είναι αξιολόγηση.
Είναι χαμηλοί μισθοί σε πολλές περιπτώσεις.
Είναι εργασιακή ανασφάλεια.
Είναι χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας.
Επομένως, όταν το σύστημα αναγνωρίζει αυτή την προϋπηρεσία, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «χαρίζει μόρια».
Σημαίνει ότι αναγνωρίζει μια πραγματική επαγγελματική δραστηριότητα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το ερώτημα που πρέπει να τεθεί σήμερα:
Αν αναγνωρίζουμε την προϋπηρεσία ενός εκπαιδευτικού επειδή εργάστηκε σε ιδιωτικό σχολείο, γιατί να θεωρείται λιγότερο σημαντική η εργασία ενός εκπαιδευτικού που επί χρόνια εργάζεται σε φροντιστήριο;
Γιατί διαφορετική αντιμετώπιση μέσα στην ιδιωτική εκπαίδευση;
Η σημερινή συζήτηση δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς των ιδιωτικών σχολείων.
Αφορά και τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται στα φροντιστήρια.
Αφορά ανθρώπους που επίσης εργάστηκαν για χρόνια, δίδαξαν μαθητές, προετοίμασαν παιδιά για εξετάσεις, εργάστηκαν πολλές ώρες και απέκτησαν πραγματική διδακτική εμπειρία.
Επομένως, η αναγνώριση της μιας κατηγορίας δεν μπορεί παρά να δημιουργεί ερωτήματα για την άλλη.
Γιατί να υπάρχουν εργαζόμενοι δύο ταχυτήτων στην ιδιωτική εκπαίδευση;
Γιατί η μία μορφή ιδιωτικής εργασίας να θεωρείται μοριοδοτούμενη προϋπηρεσία και η άλλη όχι;
Είναι εύλογο να ζητούν απαντήσεις όσοι βρίσκονται στη δεύτερη κατηγορία.
«Διαίρει και βασίλευε» στην εκπαίδευση
Και κάπου εδώ η συζήτηση ξεφεύγει από το συγκεκριμένο ζήτημα.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ιδιωτική προϋπηρεσία.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο διαχρονικά οι εργαζόμενοι στην εκπαίδευση χωρίζονται σε ομάδες.
Ο ένας κοιτάζει τον άλλον.
Οι μόνιμοι απέναντι στους αναπληρωτές.
Οι αναπληρωτές απέναντι στους νεοδιόριστους.
Οι παλαιότεροι απέναντι στους νεότερους.
Οι εκπαιδευτικοί της Γενικής απέναντι στην Ειδική.
Οι εκπαιδευτικοί των ιδιωτικών σχολείων απέναντι στους εκπαιδευτικούς των φροντιστηρίων.
Και τελικά κάθε ομάδα ενδιαφέρεται κυρίως για τη δική της θέση.
Για τους υπόλοιπους, «έχει ο Θεός».
Αυτό το γνωστό «διαίρει και βασίλευε» είναι διαχρονικά ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να μην υπάρξει κοινό μέτωπο των εργαζομένων.
Όσο ο ένας εργαζόμενος βλέπει τον άλλον ως αντίπαλο, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να αναζητήσουν μαζί τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων.
Κανείς δεν αμφισβητεί τον κόπο των άλλων
Και εδώ χρειάζεται να είμαστε ξεκάθαροι.
Η αναγνώριση της ιδιωτικής προϋπηρεσίας των εκπαιδευτικών των ιδιωτικών σχολείων δεν σημαίνει ότι πρέπει να απαξιωθεί η προσπάθεια των υπολοίπων εκπαιδευτικών.
Οι αναπληρωτές έχουν κάνει τεράστιες θυσίες.
Έχουν μετακινηθεί από περιοχή σε περιοχή, έχουν αφήσει σπίτια και οικογένειες και έχουν υπηρετήσει για χρόνια σε συνθήκες αβεβαιότητας.
Το γεγονός ότι ένας εκπαιδευτικός με ιδιωτική προϋπηρεσία πρέπει επίσης να περάσει από τη διαδικασία της αναπλήρωσης και να υπηρετήσει ως αναπληρωτής πριν από τον μόνιμο διορισμό αποτελεί μια πραγματικότητα που πρέπει να αναγνωριστεί.
Δεν χρειάζεται ο ένας να μηδενίσει τον κόπο του άλλου για να αναγνωριστεί ο δικός του.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που πρέπει να κρατήσουμε.
Ποιος είναι τελικά ο «ευνοημένος»;
Είναι εύκολο να βλέπουμε σήμερα έναν εκπαιδευτικό που ανέβηκε στον πίνακα και να λέμε ότι «ευνοήθηκε».
Να βλέπουμε τα μόρια και να λέμε ότι «του χαρίστηκαν».
Να βλέπουμε την προϋπηρεσία και να ξεχνάμε τι βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Δεν βλέπουμε όμως τα χρόνια της οικονομικής κρίσης.
Δεν βλέπουμε τους χαμηλούς μισθούς.
Δεν βλέπουμε τα εξαντλητικά ωράρια.
Δεν βλέπουμε την ανεργία.
Δεν βλέπουμε τις οικογενειακές υποχρεώσεις.
Δεν βλέπουμε τα μεταπτυχιακά που δεν έγιναν επειδή κάποιος έπρεπε να δουλέψει.
Δεν βλέπουμε τα χρόνια της ανασφάλειας.
Βλέπουμε μόνο τον αριθμό στον πίνακα.
Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Η ουσία δεν είναι ποιος είναι καλύτερος
Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε ποιος είναι «καλύτερος» εκπαιδευτικός.
Ούτε να αποδείξουμε ότι η μία κατηγορία αξίζει περισσότερο από την άλλη.
Η πραγματική συζήτηση πρέπει να είναι αν ένα δίκαιο σύστημα μπορεί να αναγνωρίζει και την ακαδημαϊκή προσπάθεια και την πραγματική επαγγελματική εμπειρία, χωρίς να δημιουργεί εργαζόμενους πολλών ταχυτήτων.
Γιατί πίσω από κάθε μόριο υπάρχει ένας άνθρωπος.
Και πίσω από κάθε χρόνο προϋπηρεσίας υπάρχει χρόνος ζωής.
Μπορεί να είναι ένας εκπαιδευτικός που έκανε μεταπτυχιακό.
Μπορεί να είναι ένας εκπαιδευτικός που εργάστηκε δέκα ώρες την ημέρα.
Μπορεί να είναι ένας αναπληρωτής που μετακινήθηκε εκατοντάδες χιλιόμετρα.
Μπορεί να είναι ένας εκπαιδευτικός φροντιστηρίου που εργάστηκε επί χρόνια χωρίς να αναγνωρίζεται η προϋπηρεσία του.
Όλοι αυτοί είναι εργαζόμενοι της εκπαίδευσης.
Και όλοι έχουν μια ιστορία πίσω από τους αριθμούς.
Η ιδιωτική προϋπηρεσία δεν είναι βύσμα
Η ιδιωτική προϋπηρεσία δεν είναι ντροπή.
Δεν είναι απαραίτητα προνόμιο.
Δεν είναι ένας «εύκολος δρόμος».
Για πολλούς ήταν ο μόνος δρόμος που είχαν.
Και αν σήμερα ένα μέρος αυτής της προϋπηρεσίας αναγνωρίζεται, αυτό δεν σημαίνει ότι χαρίστηκε κάτι σε όσους εργάστηκαν.
Σημαίνει ότι αναγνωρίζεται, έστω και αργά, ένα κομμάτι της εργασίας τους.
Το ίδιο δικαίωμα στην αναγνώριση, όμως, δεν θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο διαχωρισμού ανάμεσα στους εργαζόμενους της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Γιατί τελικά το ερώτημα είναι απλό:
Η εργασία μετρά ή όχι;
Και αν μετρά, τότε πρέπει να υπάρχει μια σοβαρή και τεκμηριωμένη απάντηση στο γιατί η εργασία κάποιου εκπαιδευτικού αναγνωρίζεται, ενώ η εργασία ενός άλλου εκπαιδευτικού, σε διαφορετική δομή της ιδιωτικής εκπαίδευσης, όχι.
Αν συνεχίσουμε να κοιτάμε ο ένας τον άλλον ως αντίπαλο, θα συνεχίσουμε να παίζουμε το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε».
Αν όμως καταφέρουμε να δούμε πίσω από τους πίνακες, τα μόρια και τις κατηγορίες, θα διαπιστώσουμε κάτι πολύ απλό:
Όλοι οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να ζητούν αναγνώριση της δουλειάς και των θυσιών τους.
Το παραπάνω άρθρο γράφτηκε με αφορμή το κείμενο της Κατερίνας Αγγελάκη και τις σκέψεις που αυτό προκάλεσε. Οι απόψεις και ο σχολιασμός του άρθρου αποτελούν σύνθεση και επεξεργασία των παραπάνω προβληματισμών.
