Ό,τι ξέραμε για τη ψηφιακή μάθηση τα τελευταία χρόνια… κάπως έχει αρχίσει να αλλάζει. Εκπαιδευτικοί και εταιρείες ψάχνουν διαρκώς νέους, πιο ζωντανούς τρόπους να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των μαθητών. Μια έρευνα του 2023 (eLearning Industry) υποστήριξε μάλιστα ότι τα διαδραστικά μαθήματα μπορούν να αυξήσουν τη συμμετοχή έως και 70%—αν και τα ποσοστά, προφανώς, διαφέρουν κατά περίπτωση. Η τάση να ενσωματώνουμε στοιχεία εμπνευσμένα από τον κόσμο του καζίνο, όπως οι ανταμοιβές, η αβεβαιότητα και μια ιδιαίτερη διάσταση ρίσκου, φαίνεται να εξαπλώνεται.
Το gamification – που, μεταξύ άλλων, αντλεί και «κόλπα» από online παιχνιδια καζινο – έχει αρχίσει να δοκιμάζεται σε εκπαιδευτικά σενάρια∙ ίσως επειδή δίνει κίνητρα εκεί που κάποτε υπήρχε αδράνεια, ίσως και γιατί ενθαρρύνει τη συμμετοχή ή την αλλαγή συμπεριφορών, αν εξαρτάται αυτό. Δεν λείπουν πάντως όσοι υποστηρίζουν ότι η ένταξη αυτών των πρακτικών στο νέο ψηφιακό μάθημα ταιριάζει με τις ανάγκες της εποχής – αν και κάποιοι παραμένουν επιφυλακτικοί για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Δυναμικές καζίνο και στρατηγικές στη μάθηση
Αν σταθεί κανείς σε όσα αναλύει το The Kick House, τα χαρακτηριστικά που κάνουν τα online παιχνιδια καζινο να «κολλάνε» στους παίκτες – αβεβαιότητα, προσμονή για ανταμοιβή, συνεχής διάδραση – βλέπουμε να εμφανίζονται ξαφνικά σε διάφορες πλατφόρμες εκπαίδευσης. Οι εφαρμογές της εποχής δεν διστάζουν να δανειστούν μηχανισμούς: τυχαίες ανταμοιβές, πίνακες κατάταξης, σενάρια με διαγωνιστικό χαρακτήρα… Όλα αυτά δημιουργούν ένα μείγμα έντασης και ομαδικής εμπειρίας που διαφοροποιεί την παραδοσιακή τάξη.
Το 2022, περίπου το 64% των μαθητών που δοκίμασαν gamified μαθήματα δήλωσαν αύξηση στη διάθεσή τους για συμμετοχή και διασκέδαση (πηγή: eLearning Industry), αλλά ίσως για κάποιους να μην ήταν τόσο ελκυστικό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το πώς η έννοια του ρίσκου – δηλαδή η επιλογή να «ποντάρεις» πόντους για μια βοήθεια ή κάποιο προνόμιο – αρχίζει να καλλιεργεί κριτικές και ψυχοκοινωνικές δεξιότητες. Όσο για την ανατροφοδότηση, λειτουργεί ταχύτερα κι από παιχνίδι live· κάποιες φορές οι αλλαγές στη συμμετοχή είναι αισθητές αμέσως, αν και όχι πάντα προβλέψιμες.
Μοτίβα ανταμοιβής και εμπειρίες από online παιχνιδια καζινο
Η εφαρμογή μοτίβων ανταμοιβής, με τυχαίες ή αναμενόμενες επιβραβεύσεις, εμπνέεται άμεσα από τα online παινχίδια καζινο. Όπως στους παίκτες που εισπράττουν bonus χωρίς προειδοποίηση, έτσι και στα ψηφιακά μαθήματα οι μαθητές δέχονται badges, πόντους ή πρόσβαση σε νέες ενότητες, κάνοντας την πρόοδο απρόβλεπτη και συναρπαστική.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Educational Technology το 2023 υπογράμμισε ότι οι τυχαίες ανταμοιβές αυξάνουν τη συνέπεια συμμετοχής κατά 32% σε ομάδες φοιτητών. Στα ψηφιακά μαθήματα, η τεχνολογία randomizer ανακατεύει ερωτήσεις ή επιλογές δραστηριοτήτων με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των online παιχνιδια καζινο Elabet, διατηρώντας την εγρήγορση των μαθητών. Η τεχνική αυτή, σε συνδυασμό με leaderboard, όπως υλοποιείται σε κορυφαίες πλατφόρμες, δημιουργεί έντονο αίσθημα ανταγωνισμού και ανήκειν σε κοινότητα. Έτσι το εκπαιδευτικό experience γίνεται όχι μόνο αποτελεσματικότερο, αλλά και καθαρά πιο engaging για όλους.
Αλληλεπίδραση, διαχείριση ρίσκου και συνεργατικότητα
Τα σημερινά εργαλεία της διδασκαλίας δανείζονται όλο και περισσότερο αυτές τις διαδραστικές πρακτικές που κάποτε ακούγαμε μόνο σε gaming ή στο καζίνο. Quizzes απευθείας, παιχνίδια ρόλων, έπαθλα με «ποντάρισμα» πόντων—ίσως να είναι λίγο ανατρεπτικό για κάποιους, σίγουρα όμως τα κάνει όλα πιο… αβέβαια. Στο ίδιο κείμενο του esportsinsider.com/gr αναφέρεται πως η αβεβαιότητα παίζει ιδιαίτερο ρόλο· οι μαθητές καλούνται να ρισκάρουν, να αποφασίζουν με ελλιπή δεδομένα, κάτι που αναπαράγει – τροποποιημένο, φυσικά – το ένστικτο ρίσκου των παικτών στη μαθησιακή πραγματικότητα.
Ας μην ξεχνάμε και τη συνεργατικότητα εδώ. Τα ομαδικά σενάρια, με μοιρασμένους ρόλους και κοινό σκοπό, καταφέρνουν να μπλέκουν αντιπαλότητα με ομαδικότητα, θυμίζοντας λίγο τουρνουά σε καζίνο. Τις περισσότερες φορές, όσοι συμμετέχουν καταλαβαίνουν σχεδόν άμεση τη διαφορά – κι αυτή η γρήγορη ανατροφοδότηση φέρνει και περισσότερη ανάδραση στην ομάδα. Τώρα, για το αν η εναλλαγή ανταγωνισμού-συνεργασίας ανεβάζει τόσο πολύ την ικανοποίηση (κατά 45%, λέει η DoerHRM), νομίζω θέλει κι άλλη έρευνα για να βγάλουμε αβίαστα συμπεράσματα.
Προϋποθέσεις, όρια και εφαρμογές με ασφάλεια
Δεν γίνεται να αγνοούμε το πλαίσιο—τα μοντέλα με μηχανισμούς καζίνο απαιτούν οριοθέτηση και ακόμα μεγαλύτερη διαφάνεια. Το The Kick House φέρνει διαρκώς στην κουβέντα το ζήτημα των ίσων ευκαιριών και σαφών κανόνων, και μάλλον σωστά κάνει, αν σκεφτεί κανείς τους κινδύνους. Κάποιος θα πει: αν οι ανταμοιβές μετατραπούν σε αυτοσκοπό ή ενθαρρύνουν συμπεριφορές εθισμού, χάνεται το ίδιο το νόημα.
Επίσης, η ιδέα του εικονικού νομίσματος ή των στοιχημάτων στα σχολεία, αν εφαρμοστεί ανεξέλεγκτα, μπορεί να ξεπερνά το όριο. Παρόλα αυτά – ως ένα πείραμα με προσοχή – ήδη δοκιμάστηκαν τέτοια εργαλεία σε μερικά ιδιωτικά σχολεία Αθήνας και Θεσσαλονίκης (δοκιμή του 2023). Τα πρώτα δεδομένα δείχνουν βελτίωση στη συμμετοχή, τουλάχιστον μεταξύ των μαθητών που τους ταιριάζει αυτό το στυλ. Τώρα… τα θέματα της ανατροφοδότησης, της προστασίας των δεδομένων και της σωστής ισορροπίας με τη γνώση, μένει να φανεί αν θα αποδειχθούν όσο σημαντικά πιστεύουν πολλοί.
Υπεύθυνη διαχείριση και αποφυγή αρνητικών προτύπων
Όσο κι αν ακούγεται δελεαστική η έμπνευση από τον κόσμο του καζίνο, τίποτα δεν γίνεται άκριτα. Για να είμαστε δίκαιοι, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να περάσουν μηνύματα που συνορεύουν με τον εθισμό ή τον υπερβολικό ανταγωνισμό – κάτι που θα ήταν φανερά προβληματικό. Οπότε, όσοι ασχολούνται σοβαρά με το χώρο, προσπαθούν να υιοθετήσουν μηχανισμούς διαφάνειας και ελέγχου πριν από κάθε εφαρμογή.
Το να υπάρχει σαφής ενημέρωση για τον σκοπό των δραστηριοτήτων θεωρείται σημαντικότερο απ’ όσο πιστεύουν μερικοί. Ο ρόλος της παιδαγωγικής καθοδήγησης είναι ξεκάθαρα κομβικός: αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν, εάν ενταχθούν σωστά, να σηκώσουν το επίπεδο της διδασκαλίας – πάντα με φροντίδα για τους πιο ευάλωτους. Αν όλα γίνουν με προσοχή και κάποια όρια, η δυναμική των παιχνιδιών μπορεί να ανανεώσει τη μάθηση, χωρίς να χαθούν τα ουσιώδη. Ή, τουλάχιστον, αυτή είναι μια προοπτική που φαίνεται να αξίζει περαιτέρω παρατήρηση.
