Υπάρχουν σχολεία που, αν τα δεις απ’ έξω, δεν προδίδουν τίποτα το ανησυχητικό. Αίθουσες καθαρές, παιδιά που παίζουν στο διάλειμμα, δάσκαλοι που μπαίνουν στην τάξη με τον γνώριμο φάκελο στο χέρι. Κι όμως, πίσω από αυτή την καθημερινή εικόνα, σε ορισμένες περιπτώσεις, κάτι βαθύτερο έχει διαρραγεί. Όχι οι υποδομές, αλλά οι σχέσεις. Όχι το πρόγραμμα, αλλά η ίδια η έννοια της παιδαγωγικής εμπιστοσύνης.
Σε αυτά τα σχολεία, ο δάσκαλος δεν νιώθει ότι διδάσκει. Νιώθει ότι παρακολουθείται. Δεν σχεδιάζει το μάθημα του με ελευθερία, αλλά με τον φόβο της επόμενης «παρατήρησης». Κάθε του επιλογή μπορεί να γίνει αντικείμενο ελέγχου, κάθε του λέξη πιθανή αφορμή αμφισβήτησης.
Στην ιδιωτική εκπαίδευση, η συνεργασία σχολείου και γονέων είναι απαραίτητη. Όταν, όμως, τα όρια θολώνουν, η συνεργασία μετατρέπεται σε αυθαιρεσία. Ο γονέας παύει να είναι συνοδοιπόρος στην εκπαιδευτική διαδικασία και αναλαμβάνει έναν άτυπο ρόλο επιθεωρητή. Και ο δάσκαλος, από παιδαγωγός, μετατρέπεται σε κατηγορούμενο.
Ο εκφοβισμός δεν εμφανίζεται συνήθως με κραυγές ή απειλές. Είναι πιο «κομψός». Έρχεται μέσα από email με πολλούς παραλήπτες, από τηλεφωνήματα που ξεκινούν με ενδιαφέρον και καταλήγουν σε υπονοούμενα, από επισκέψεις στο σχολείο που συνοδεύονται από φράσεις όπως «εμείς πληρώνουμε» ή «δεν θα διστάσουμε να φύγουμε». Δεν χρειάζεται να ειπωθεί ξεκάθαρα η απειλή. Υπάρχει στον αέρα. Και αυτό αρκεί.
Μια χαρακτηριστική περίπτωση νεαρής εκπαιδευτικού αποκαλύπτει το βάθος του προβλήματος. Στα πρώτα της επαγγελματικά βήματα, βρέθηκε αντιμέτωπη όχι μόνο με τις προκλήσεις της τάξης, αλλά με μια συνεχή, συστηματική υπονόμευση. Παρεμβάσεις στο έργο της, απαξιωτικά σχόλια, αίσθηση διαρκούς επιτήρησης. Όταν σκέφτηκε να αποχωρήσει, η απάντηση που έλαβε δεν είχε καμία σχέση με θεσμούς ή διαδικασίες. Ήταν ωμή και εκφοβιστική: «Δεν θα ξαναβρείς δουλειά».
Σε ποιο σχολικό περιβάλλον η παραίτηση θεωρείται απειλή;
Σε ποιο εκπαιδευτικό σύστημα ο φόβος λειτουργεί ως εργαλείο διοίκησης;
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, γονείς ξεπέρασαν κάθε όριο. Δεν αρκέστηκαν σε παράπονα ή καταγγελίες. Επιδίωξαν να ελέγξουν οι ίδιοι τη διδασκαλία, να παρακολουθήσουν το μάθημα, να «επιθεωρήσουν» τον εκπαιδευτικό. Υπήρξαν καταγγελίες για γονέα που φέρεται να κρύφτηκε σε χώρο του σχολείου για να παρακολουθήσει μάθημα. Όχι για το παιδί του. Αλλά για τον δάσκαλο.
Εδώ δεν μιλάμε για υπερβολικό ενδιαφέρον. Μιλάμε για πλήρη κατάρρευση των ορίων. Για ένα σχολείο όπου η παιδαγωγική πυξίδα χάνεται και τη θέση της παίρνει μια άτυπη, ανεξέλεγκτη εξουσία. Ο γονέας γίνεται ελεγκτής και ο εκπαιδευτικός ύποπτος.
Το πιο επικίνδυνο, όμως, δεν είναι μόνο τα περιστατικά. Είναι η σιωπή που τα περιβάλλει. Η αντίληψη ότι «έτσι λειτουργεί η ιδιωτική εκπαίδευση». Ότι ο δάσκαλος πρέπει να αντέχει, να προσαρμόζεται, να σιωπά. Ότι η παιδαγωγική περνά σε δεύτερη μοίρα μπροστά στον φόβο της απόλυσης ή της επαγγελματικής απαξίωσης.
Και τότε προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα: ποιος προστατεύει τον εκπαιδευτικό όταν το ίδιο το σχολείο δεν το κάνει;
Οι καταγγελίες που φτάνουν σε συνδικαλιστικούς φορείς δεν αφορούν μεμονωμένες περιπτώσεις. Αφορούν ένα σύστημα που επέτρεψε να αναπτυχθούν πρακτικές φόβου εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχουν σαφή θεσμικά όρια και προστασία. Και όσο αυτά τα φαινόμενα αντιμετωπίζονται ως «κανονικότητα», τόσο το σχολείο παύει να είναι χώρος μάθησης και γίνεται χώρος επιβίωσης.
Γιατί χωρίς σεβασμό στον δάσκαλο δεν υπάρχει παιδεία. Υπάρχει μόνο φόβος. Και όταν ο φόβος ριζώνει στο σχολείο, δεν πληγώνει μόνο τους εκπαιδευτικούς. Διαμορφώνει, σιωπηλά αλλά βαθιά, και τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε αυτό.
Ιδιωτικά Πανεπιστήμια στην Ελλάδα και το εξωτερικό: Τι ισχύει; Μύθοι, ανακρίβειες και υπερβολές.
