Σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις, οικονομικές παροχές, διευκολύνσεις στις μετακινήσεις, δικαιώματα στην εκπαίδευση και την εργασία προβλέπονται για τα άτομα με αναπηρία, ανάλογα με το ποσοστό αναπηρίας, την πάθηση και τις προϋποθέσεις κάθε διάταξης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση μεταξύ των δικαιωμάτων που αφορούν αναπηρία 67% και άνω και των πρόσθετων ευνοϊκών ρυθμίσεων για ποσοστό 80% και άνω.
Συγκεντρωτικό κατάλογο με βασικά δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία δημοσίευσε η «Εφημερίδα των ΑμεΑ», παρουσιάζοντας παροχές και διευκολύνσεις που αφορούν την κοινωνική προστασία, τη φορολογία, την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση και τις καθημερινές μετακινήσεις.
Επισημαίνεται ότι το ποσοστό αναπηρίας από μόνο του δεν εξασφαλίζει αυτομάτως όλες τις παροχές. Σε αρκετές περιπτώσεις απαιτούνται συγκεκριμένη πάθηση, εισοδηματικά ή ασφαλιστικά κριτήρια, γνωμάτευση ΚΕΠΑ ή άλλης αρμόδιας υγειονομικής επιτροπής και πρόσθετες προϋποθέσεις.
Μισθοί εκπαιδευτικών: Στον πάτο της Ευρώπης η Ελλάδα – Τι δείχνουν τα στοιχεία
1. Δικαιώματα για άτομα με αναπηρία 67% έως 79,9%
Συντάξεις, επιδόματα και οικονομικές ενισχύσεις
Τα άτομα με αναπηρία ενδέχεται να δικαιούνται:
- Σύνταξη αναπηρίας, εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενες ασφαλιστικές και υγειονομικές προϋποθέσεις.
- Αναπηρικό επίδομα, ανάλογα με την πάθηση, την πιστοποίηση αναπηρίας και τους όρους του αντίστοιχου προγράμματος.
- Ευνοϊκές ρυθμίσεις σε συγκεκριμένα προγράμματα κοινωνικής προστασίας και οικονομικής ενίσχυσης.
Φορολογικές ελαφρύνσεις
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, προβλέπεται μείωση φόρου εισοδήματος κατά 200 ευρώ ετησίως για φορολογουμένους με αναπηρία τουλάχιστον 67%, υπό τις προϋποθέσεις της σχετικής νομοθεσίας.
Για ορισμένες άλλες φορολογικές απαλλαγές, όπως η απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ ή από τέλη οχημάτων, ισχύουν διαφορετικά κριτήρια, τα οποία δεν καλύπτουν αυτομάτως όλους τους δικαιούχους με αναπηρία 67%.
Ρεύμα, νερό και δημοτικά τέλη
Οι βασικές διευκολύνσεις που αναφέρονται περιλαμβάνουν:
- Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ): δυνατότητα ένταξης με ευνοϊκότερους όρους, ανάλογα με την κατηγορία δικαιούχου και τα εισοδηματικά κριτήρια.
- ΕΥΔΑΠ: ειδική πρόβλεψη για δωρεάν ποσότητα νερού 3 κυβικών μέτρων τον μήνα ανά μέλος με αναπηρία άνω του 67%, σύμφωνα με την αναφερόμενη ενημέρωση και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η ένταξη στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.
- ΔΕΥΑ: πιθανές εκπτώσεις ή απαλλαγές στους λογαριασμούς ύδρευσης, ανάλογα με τον δήμο και τον κανονισμό της κάθε επιχείρησης.
- Δημοτικά τέλη: δυνατότητα μείωσης ή απαλλαγής από δημοτικά τέλη και τέλη φωτισμού, ανάλογα με τις αποφάσεις του οικείου δήμου.
Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να απευθύνονται στον δήμο τους και στον πάροχο ύδρευσης ή ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να ενημερώνονται για τα δικαιολογητικά και τα κριτήρια ένταξης.
2. Δωρεάν ή μειωμένες μετακινήσεις
Για τα άτομα με αναπηρία προβλέπονται διευκολύνσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες, υπό τις προϋποθέσεις που ισχύουν κάθε φορά.
Ειδικότερα, μπορεί να προβλέπονται:
- Δελτίο μετακίνησης για δωρεάν μετακινήσεις στα μέσα του ΟΑΣΑ και του ΟΣΕΘ, εφόσον πληρούνται τα σχετικά κριτήρια.
- Δελτίο μετακίνησης για έκπτωση 50% στα υπεραστικά ΚΤΕΛ και σε αστικές συγκοινωνίες, όπου προβλέπεται.
- Κάρτα Αναπηρίας, η οποία παρέχει συγκεκριμένες διευκολύνσεις και μπορεί να χρησιμοποιείται ως αποδεικτικό της ιδιότητας του ατόμου με αναπηρία.
- Διευκολύνσεις για την είσοδο σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους του Υπουργείου Πολιτισμού, σύμφωνα με τους ισχύοντες όρους.
- Εκπτώσεις στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια για δικαιούχους που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Για τις μετακινήσεις είναι σημαντικό να ελέγχεται η κατηγορία της κάρτας ή του δελτίου, καθώς και το εάν απαιτούνται πρόσθετα δικαιολογητικά.
3. Δικαιώματα στην εκπαίδευση και στα πανεπιστήμια
Τα άτομα με αναπηρία μπορούν να επωφεληθούν από ειδικές ρυθμίσεις για την εισαγωγή και τη φοίτησή τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Εισαγωγή σε ΑΕΙ χωρίς συμμετοχή στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, μέσω ειδικής κατηγορίας που αντιστοιχεί στο 5% των θέσεων, για συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις και υπό τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας.
- Δυνατότητα μετεγγραφής φοιτητών που εισάγονται μέσω της ειδικής κατηγορίας, όπου προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις.
- Ειδικές ρυθμίσεις για τη φοίτηση φοιτητών με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων εξαιρέσεων από τα ανώτατα όρια φοίτησης, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Προσοχή: Η εισαγωγή στην ειδική κατηγορία του 5% δεν αφορά κάθε άτομο με αναπηρία 67% και άνω. Καθοριστικό ρόλο έχει η συγκεκριμένη πάθηση και η ένταξή της στον σχετικό κατάλογο.
4. Δικαιώματα στην εργασία και στη ΔΥΠΑ
Στον τομέα της απασχόλησης προβλέπονται ειδικές δυνατότητες και διευκολύνσεις για τα άτομα με αναπηρία.
Συγκεκριμένα, μπορεί να προβλέπονται:
- Εγγραφή στο μητρώο ανέργων της ΔΥΠΑ, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.
- Συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης και απασχόλησης.
- Δυνατότητα συμμετοχής σε προκηρύξεις του ΑΣΕΠ που προβλέπουν ειδικές θέσεις για άτομα με αναπηρία.
- Ειδικές κατηγορίες θέσεων για συγγενείς ατόμων με αναπηρία, όπου προβλέπονται από τη σχετική νομοθεσία.
- Πρόσθετη μοριοδότηση ή ειδική μεταχείριση σε συγκεκριμένες διαδικασίες επιλογής εκπαιδευτικών, σύμφωνα με τους όρους κάθε προκήρυξης.
- Δυνατότητα συμμετοχής σε προγράμματα κοινωνικής και συνεταιριστικής επιχειρηματικότητας, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια.
Η εγγραφή στη ΔΥΠΑ και η συμμετοχή σε προγράμματα δεν συνεπάγονται αυτομάτως απώλεια του αναπηρικού επιδόματος. Ωστόσο, η συμβατότητα εξαρτάται από το είδος της παροχής, το πρόγραμμα και τις ειδικές προϋποθέσεις του.
Πρόσθετη άδεια για εργαζομένους
Για συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων με αναπηρία προβλέπεται προσαύξηση της ετήσιας κανονικής άδειας κατά έξι εργάσιμες ημέρες, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του Ν. 2643/1998 και τις εφαρμοστέες διατάξεις.
Η δυνατότητα αυτή δεν πρέπει να θεωρείται ότι εφαρμόζεται χωρίς έλεγχο σε κάθε εργαζόμενο με αναπηρία, ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας και το καθεστώς απασχόλησής του.
Προσωπικός Βοηθός
Τα άτομα με αναπηρία μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ενταχθούν σε πρόγραμμα Προσωπικού Βοηθού, το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανεξάρτητης διαβίωσης και της συμμετοχής τους στην κοινωνική ζωή.
5. Απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία
Μέσω της επίσημης διαδικασίας στο gov.gr μπορεί να υποβληθεί αίτημα απαλλαγής από τη στράτευση για άτομα με αναπηρία εφ’ όρου ζωής τουλάχιστον 67%, καθώς και για άτομα με διαγνωσμένη διαταραχή αυτιστικού φάσματος με το προβλεπόμενο ποσοστό αναπηρίας.
Η απαλλαγή προϋποθέτει την πλήρωση των όρων της ισχύουσας στρατολογικής νομοθεσίας και την προσκόμιση των απαιτούμενων δικαιολογητικών.
Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στην επίσημη υπηρεσία του gov.gr:
https://www.gov.gr/el/services/1002069/apallage-apo-strateuse-atomon-me-anaperia-amea
6. Δωρεάν νομική βοήθεια και κοινωνικά προγράμματα
Σύμφωνα με την ενημέρωση της «Εφημερίδας των ΑμεΑ», άτομα με αναπηρία 67% και άνω μπορούν να δικαιούνται δωρεάν νομική βοήθεια, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η σχετική νομοθεσία.
Παράλληλα, μπορεί να προβλέπεται ευνοϊκότερη μεταχείριση σε προγράμματα κοινωνικού τουρισμού, κατασκηνωτικά προγράμματα και δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, όπως το «Εξοικονομώ», ανάλογα με τους όρους κάθε πρόσκλησης.
7. Απαλλαγές για αυτοκίνητα και κάρτα στάθμευσης ΑμεΑ
Για την απαλλαγή από τέλη κυκλοφορίας και άλλες φορολογικές επιβαρύνσεις οχημάτων, καθώς και για τη χορήγηση δελτίου στάθμευσης ΑμεΑ, δεν αρκεί πάντοτε η ύπαρξη ποσοστού αναπηρίας 67% ή 80%.
Σύμφωνα με το σχετικό θεσμικό πλαίσιο, πρέπει να πληρούνται οι ειδικές προϋποθέσεις που αφορούν την πάθηση και την κατηγορία αναπηρίας. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις απαιτείται να προκύπτει ρητά από τη ΓΑΠΑ ή από την αρμόδια υγειονομική απόφαση η υπαγωγή στις διατάξεις του άρθρου 16 του Ν. 1798/1988.
Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να απευθύνονται στις αρμόδιες υπηρεσίες για να διαπιστώνουν εάν δικαιούνται τις συγκεκριμένες απαλλαγές.
ΑμεΑ με ποσοστό αναπηρίας 80% και άνω: Πρόσθετα δικαιώματα
Τα άτομα με αναπηρία 80% και άνω μπορούν να δικαιούνται επιπλέον φορολογικές και άλλες διευκολύνσεις, πέρα από όσες προβλέπονται για χαμηλότερα ποσοστά αναπηρίας, εφόσον πληρούνται οι ειδικές προϋποθέσεις.
1. Απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος σε μισθούς και συντάξεις
Για άτομα με αναπηρία τουλάχιστον 80% προβλέπεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για εισοδήματα από μισθούς και συντάξεις, καθώς και από πάγια αντιμισθία, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις.
Η απαλλαγή αφορά τις συγκεκριμένες κατηγορίες εισοδήματος και δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή εισοδήματος απαλλάσσεται αυτομάτως από τη φορολογία.
2. Πλήρης απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ
Άτομα με αναπηρία 80% και άνω μπορούν να δικαιούνται πλήρη απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Σημαντικό ρόλο έχουν, μεταξύ άλλων, τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, καθώς και οι ειδικοί όροι που προβλέπονται από τη φορολογική νομοθεσία.
3. Μηδενική συμμετοχή σε διαγνωστικές εξετάσεις
Για συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων με αναπηρία 80% και άνω προβλέπεται μηδενική συμμετοχή σε διαγνωστικές εξετάσεις, υπό τους όρους που ισχύουν για τις παροχές υγείας και τη σχετική ασφαλιστική κάλυψη.
Η εφαρμογή της απαλλαγής πρέπει να επιβεβαιώνεται με βάση τον κανονισμό παροχών του ΕΟΠΥΥ και την κατηγορία του δικαιούχου.
4. Εκπτώσεις στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια
Σύμφωνα με την αναφερόμενη ενημέρωση, προβλέπεται έκπτωση 50% στους ναύλους πλοίων για δικαιούχους που πληρούν τις προϋποθέσεις, με την επίδειξη της κατάλληλης Κάρτας Αναπηρίας και της προβλεπόμενης κατηγορίας της.
Οι όροι εφαρμογής ενδέχεται να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη μετακίνηση και την ισχύουσα ρύθμιση.
Ποιο είναι το θεσμικό πλαίσιο;
Η ενημέρωση της «Εφημερίδας των ΑμεΑ» παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στις ακόλουθες νομοθετικές διατάξεις και διοικητικές πράξεις:
- Ν. 4387/2016 και Ν. 4389/2016.
- Ν. 2643/1998 για την προστασία και την απασχόληση ατόμων με αναπηρία.
- Ν. 3794/2009, άρθρο 35.
- Ν. 3996/2011, άρθρο 37.
- Ν. 4336/2015.
- Ν. 4765/2021 για το πλαίσιο επιλογής προσωπικού μέσω ΑΣΕΠ.
- Ν. 5023/2023.
- Ν. 5078/2023, άρθρο 182.
- Ν. 4223/2013, άρθρο 7, για τον ΕΝΦΙΑ.
- Ν. 1798/1988, άρθρο 16, για ειδικές απαλλαγές οχημάτων.
- Άρθρο 14 του Ν. 4172/2013 για φορολογικές απαλλαγές συγκεκριμένων εισοδημάτων.
- Την ΚΥΑ 96327/19-10-2022 (ΦΕΚ Β΄ 5411), καθώς και άλλες σχετικές εγκυκλίους και κανονιστικές πράξεις.
Η ακριβής εφαρμογή κάθε διάταξης εξαρτάται από την ισχύουσα νομοθεσία και τις ειδικές προϋποθέσεις της αντίστοιχης παροχής.
Πού μπορούν να απευθύνονται οι ενδιαφερόμενοι
Για έγκυρη ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα και τις παροχές τους, τα άτομα με αναπηρία μπορούν να απευθύνονται:
- Στα Κέντρα Κοινότητας και στις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων.
- Στον e-ΕΦΚΑ για θέματα συντάξεων αναπηρίας.
- Στον ΟΠΕΚΑ για προνοιακά αναπηρικά επιδόματα.
- Στη ΔΥΠΑ για εγγραφή στο μητρώο ανέργων και προγράμματα απασχόλησης.
- Στην ΑΑΔΕ για φορολογικές ελαφρύνσεις και απαλλαγές.
- Στον ΕΟΠΥΥ για θέματα συμμετοχής σε εξετάσεις και παροχών υγείας.
- Στα ΚΕΠ και στις αρμόδιες υπηρεσίες για δελτία μετακίνησης και Κάρτα Αναπηρίας.
Σημαντική διευκρίνιση: Ο παραπάνω κατάλογος συγκεντρώνει βασικά δικαιώματα και παροχές, αλλά δεν αποτελεί εξαντλητική ή εξατομικευμένη νομική ενημέρωση. Υπάρχουν πρόσθετες διευκολύνσεις, όπως ειδικές εργασιακές άδειες, οι οποίες εξαρτώνται από την περίπτωση, την πάθηση, το ποσοστό αναπηρίας και το καθεστώς εργασίας. Πριν από την υποβολή αίτησης, συνιστάται η επιβεβαίωση των όρων από την αρμόδια υπηρεσία ή εξειδικευμένο νομικό.
