250 εκπαιδευτικοί νεκροί σε έναν χρόνο: Η δύσκολη συζήτηση για την «εξουθένωση» και την πραγματικότητα του σχολείου
Οι περίπου 250 θάνατοι εκπαιδευτικών που δημοσιεύθηκαν σε ΦΕΚ μέσα σε έναν χρόνο προκαλούν εύλογο προβληματισμό. Δεν αποτελούν από μόνοι τους απόδειξη ότι η εργασία στο σχολείο οδηγεί σε εξουθένωση ή ότι υπάρχει αιτιώδης σχέση μεταξύ επαγγελματικής πίεσης και θανάτων. Αποτελούν, όμως, μια αφορμή για να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για τις συνθήκες εργασίας των ανθρώπων που βρίσκονται καθημερινά μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Οι αριθμοί, όταν αφορούν ανθρώπινες ζωές, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως στατιστικά δεδομένα. Πίσω από κάθε οργανική θέση, κάθε κενό, κάθε μετάθεση, κάθε αξιολόγηση και κάθε υπηρεσιακή μεταβολή βρίσκεται ένας πραγματικός άνθρωπος.
Ένας άνθρωπος που μπορεί να αντέχει πολλά, αλλά όχι τα πάντα. Που μπορεί να αγαπά βαθιά τη δουλειά του και ταυτόχρονα να κουράζεται από αυτήν. Που μπορεί καθημερινά να στηρίζει δεκάδες παιδιά, ενώ ο ίδιος να χρειάζεται στήριξη.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία της συζήτησης.
Οι 250 θάνατοι δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση
Το γεγονός ότι περίπου 250 εκπαιδευτικοί απεβίωσαν και οι θάνατοί τους δημοσιεύθηκαν σε ΦΕΚ μέσα σε διάστημα ενός έτους δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού προκαλεί ασθένειες ή θανάτους.
Για να διατυπωθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός απαιτείται επιστημονική έρευνα, δημογραφικά δεδομένα, στοιχεία για την ηλικία, το ιστορικό υγείας, τις αιτίες θανάτου και τις πραγματικές συνθήκες εργασίας.
Επομένως, χρειάζεται προσοχή ώστε μια μακάβρια στατιστική να μη μετατραπεί σε ένα εύκολο επιχείρημα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει και να προσπεραστεί.
Και από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια διαφορετική ανάγνωση
Η συζήτηση για την «εξουθένωση» των εκπαιδευτικών έχει προκαλέσει και αντιδράσεις.
Υπάρχει η άποψη ότι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παρουσιάζεται συχνά με έναν υπερβολικά δραματικό τρόπο, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν σημαντικές περιόδους διακοπών και ένα διαφορετικό εργασιακό καθεστώς από πολλούς άλλους εργαζόμενους.
Με απλά λόγια, τίθεται το ερώτημα: είναι πράγματι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού τόσο εξουθενωτικό όσο συχνά παρουσιάζεται;
Μάλιστα, σε σχετικές παρεμβάσεις γίνεται αναφορά ακόμη και στον ισχυρισμό ότι μία διδακτική ώρα αντιστοιχεί σε πολλαπλάσιο χρόνο εργασίας ενός εργαζομένου σε άλλο επάγγελμα. Ένας τέτοιος ισχυρισμός, όμως, χρειάζεται συγκεκριμένη και αξιόπιστη επιστημονική τεκμηρίωση και δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αυτονόητο επιστημονικό δεδομένο χωρίς την αντίστοιχη πηγή.
Και κάπου εδώ η συζήτηση γίνεται πιο ενδιαφέρουσα.
Τι μετρά τελικά ως εργασία του εκπαιδευτικού;
Γιατί η εργασία του εκπαιδευτικού είναι μόνο οι ώρες που βρίσκεται μέσα στην τάξη;
Ή μήπως πρέπει να συνυπολογιστούν η προετοιμασία του μαθήματος, η διόρθωση, οι συνεδριάσεις του Συλλόγου Διδασκόντων, η διοικητική εργασία, η συμπλήρωση εγγράφων και ηλεκτρονικών πλατφορμών, η επικοινωνία με γονείς, οι σχολικές δράσεις, οι εφημερίες και η καθημερινή διαχείριση μιας τάξης με διαφορετικές ανάγκες και απαιτήσεις;
Από την άλλη πλευρά, θα ήταν επίσης λάθος να παρουσιάζεται κάθε εκπαιδευτικός ως ένας εργαζόμενος που βρίσκεται στα όρια της κατάρρευσης.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που αντιμετωπίζουν την καθημερινότητά τους με αντοχή και δημιουργικότητα. Υπάρχουν όμως και εκπαιδευτικοί που βιώνουν έντονη πίεση, ιδιαίτερα σε σχολεία με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, αυξημένες διοικητικές απαιτήσεις, δύσκολες συνθήκες λειτουργίας και μεγάλες ανάγκες μαθητών.
Πίσω από τα 250 ονόματα υπήρχαν 250 ζωές
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Πίσω από τους περίπου 250 θανάτους υπήρχαν 250 άνθρωποι. Υπήρχαν οικογένειες, παιδιά, φίλοι, συνάδελφοι και ολόκληρες προσωπικές διαδρομές.
Και πιθανότατα υπήρχαν χιλιάδες μαθητές που κάποτε κάθισαν απέναντί τους σε ένα θρανίο και τους αποκάλεσαν «κύριε» ή «κυρία».
Γι’ αυτό και ο αριθμός δεν πρέπει ούτε να εργαλειοποιηθεί ούτε να αγνοηθεί.
Μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για να κοιτάξουμε λίγο πέρα από τους αριθμούς και τις αντιπαραθέσεις.
Το σχολείο δεν είναι μόνο εγκύκλιοι, δείκτες και αξιολογήσεις
Το σχολείο δεν είναι μόνο τα κτίρια, οι εγκύκλιοι, οι πλατφόρμες, οι δείκτες, οι αξιολογήσεις και οι υπηρεσιακές μεταβολές.
Είναι κυρίως οι άνθρωποί του.
Οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές, το ΕΕΠ, το ΕΒΠ, οι διευθυντές, το διοικητικό προσωπικό και όλοι όσοι καθημερινά κρατούν όρθια τη σχολική λειτουργία.
Και ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θέλει πραγματικά να φροντίσει τα παιδιά οφείλει να ενδιαφέρεται και για τις συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζονται οι άνθρωποι στους οποίους τα εμπιστεύεται κάθε πρωί.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να υιοθετούμε άκριτα κάθε αφήγημα περί «εξουθένωσης». Σημαίνει ότι χρειαζόμαστε δεδομένα, σοβαρή έρευνα και μια πιο ειλικρινή συζήτηση.
Ούτε ο εκπαιδευτικός είναι ένας «ήρωας που θυσιάζεται» ούτε ένας εργαζόμενος που απλώς απολαμβάνει διακοπές.
Είναι ένας εργαζόμενος μέσα σε ένα ιδιαίτερο και απαιτητικό περιβάλλον.
Και ίσως το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε ποια από τις δύο πλευρές έχει απόλυτο δίκιο.
Το ζητούμενο είναι να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τους εκπαιδευτικούς αποκλειστικά ως αριθμούς στους πίνακες, ως οργανικές θέσεις, ως κενά, ως ποσοστά αξιολόγησης ή ως κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Γιατί τελικά δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά υγιές σχολείο όταν οι άνθρωποι που το κρατούν όρθιο αισθάνονται ότι πρέπει απλώς να αντέχουν.
Πηγή για τα στοιχεία σχετικά με τους θανάτους εκπαιδευτικών: Drepani.gr, «Περίπου 250 εκπαιδευτικοί πέθαναν μέσα σε έναν χρόνο – Ποιος μετρά την εξουθένωση των ανθρώπων του σχολείου».
