Η πρόσφατη παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη όπως υποστηρίζει η Εφημερίδα των Συντακτών ήρθε να επιβεβαιώσει αυτό που χιλιάδες δικαιούχοι των επιδομάτων της ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ) ήδη βιώνουν με οδυνηρό τρόπο: η καθιέρωση της προπληρωμένης κάρτας για την καταβολή του 50% των επιδομάτων τους δεν αποτελεί απλώς διοικητικό εμπόδιο, αλλά βάναυση καταπάτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η απόφαση της κυβέρνησης να περιορίσει την ελεύθερη διάθεση των επιδομάτων μέσω του μέτρου αυτού, στερώντας από τους πολίτες τη δυνατότητα να πληρώσουν ενοίκιο, δόσεις, κοινόχρηστα ή να στηρίξουν τα παιδιά τους, φανερώνει μια αντίληψη επιτήρησης και ελέγχου των ζωών των φτωχών, ντυμένη με τον μανδύα της “καταπολέμησης της φοροδιαφυγής”.
Δεν είναι επίδομα-δώρο, είναι ανταποδοτικό δικαίωμα
Ο Συνήγορος του Πολίτη ήταν σαφής: τα επιδόματα αυτά δεν είναι παροχές ελεημοσύνης, αλλά αποτελούν ανταποδοτικές παροχές που στηρίζονται στις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων. Αυτό δεν είναι απλή διατύπωση, αλλά νομική και συνταγματική αρχή που κατοχυρώνεται στα άρθρα 22 και 5 του Συντάγματος και στον Αστικό Κώδικα.
Η ρύθμιση παραβιάζει το δικαίωμα του ατόμου να διαθέτει τα εισοδήματά του με ελευθερία, ενώ δεν αποδεικνύεται ως αναγκαίο ή αποτελεσματικό μέτρο κατά της φοροδιαφυγής – στόχο που η κυβέρνηση επικαλείται μονότονα, χωρίς όμως θεσμική συνοχή και λογική τεκμηρίωση.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει τους δικαιούχους επιδομάτων σε καταναλωτές με προκαθορισμένη “ελευθερία”, εγκλωβισμένους σε μια «κάρτα» που εξυπηρετεί μόνο αγορές μέσω POS και μόνο σε συγκεκριμένα αγαθά. Δεν μπορούν να πληρώσουν νοίκι, να βοηθήσουν συγγενείς, να εξυπηρετήσουν δάνεια. Η εξατομικευμένη ανάγκη, η ανθρώπινη ποικιλομορφία, ο βιοπορισμός σβήνονται για χάρη της «διαφάνειας» και του ελέγχου.
Το μέτρο επιβάλλει έναν υπόγειο ψηφιακό αποκλεισμό. Δεν έχουν όλοι πρόσβαση ή εξοικείωση με ψηφιακά μέσα. Δεν δέχονται όλα τα ενοίκια πληρωμές μέσω POS. Κι όμως, το κράτος αποφασίζει ερήμην των πολιτών και χωρίς διαβούλευση, πώς θα επιτρέψει τη χρήση των δικών τους χρημάτων.
Η επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη είναι ένα καμπανάκι θεσμικής λογικής και δημοκρατικής λειτουργίας. Το Υπουργείο Εργασίας οφείλει να αποσύρει ή τουλάχιστον να αναθεωρήσει δραστικά το μέτρο. Η κοινωνική πολιτική δεν είναι ούτε εκβιασμός ούτε πατερναλισμός. Η στήριξη στους πολίτες πρέπει να είναι ανεμπόδιστη, οικουμενική και βασισμένη στην ελευθερία διάθεσης.
