Άρση της Μονιμότητας στο Δημόσιο: Παλαιές Ιδέες σε Νέο Περιτύλιγμα
του Γιώργου Σαρματζόπουλου
Η συζήτηση για την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο δεν είναι καινούργια. Αντιθέτως, αποτελεί μια διαχρονική επιδίωξη συγκεκριμένων πολιτικών κύκλων, που ανά περιόδους επανέρχεται με διαφορετικές αφορμές. Η πρόσφατη ομιλία του πρωθυπουργού στη Βουλή, αν και δεν διατύπωσε ευθέως μια τέτοια πρόθεση, άνοιξε ξανά το ζήτημα
Ιστορική Διάσταση της Μονιμότητας
Η μονιμότητα στο Δημόσιο δεν είναι ένα τυχαίο προνόμιο, αλλά θεσπίστηκε για συγκεκριμένους λόγους. Στην Ελλάδα, καθιερώθηκε συνταγματικά το 1911, με στόχο την προστασία των δημοσίων υπαλλήλων από πολιτικές διώξεις και την αποτροπή της πλήρους κομματικοποίησης του κρατικού μηχανισμού. Μετά τη μεταπολίτευση, η μονιμότητα εδραιώθηκε περαιτέρω για να εξασφαλίσει μια σταθερή και αμερόληπτη δημόσια διοίκηση.
Οι Παλαιότερες Δηλώσεις και οι Πρότερες Πράξεις
Αξίζει να υπενθυμίσουμε πως ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχε μιλήσει ήδη από το 2014 για την ανάγκη να ανοίξει η συζήτηση περί άρσης της μονιμότητας, αναγνωρίζοντας βέβαια ότι κάτι τέτοιο απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση.
Ωστόσο, το 2013-2014, ως Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης, είχε προχωρήσει σε μαζικές διαθεσιμότητες, απομακρύνοντας 2.122 εκπαιδευτικούς της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης. Αυτή η εμπειρία και όχι μόνο, μάς δείχνει ότι η ιδεολογική κατεύθυνση της κυβέρνησης στο ζήτημα αυτό δεν είναι νέα ούτε αμελητέα. Οι υποστηρικτές της άρσης της μονιμότητας τη θεωρούν εμπόδιο στη δημόσια διοίκηση, υποστηρίζοντας ότι οδηγεί σε έλλειψη κινήτρου και χαμηλή απόδοση. Ωστόσο, η μονιμότητα δεν υφίσταται απλώς ως «προνόμιο», αλλά ως θεσμική δικλείδα προστασίας από κομματικές διώξεις και αυθαιρεσίες.
Σύγκριση με Άλλες Χώρες
Είναι σημαντικό να δούμε τι ισχύει σε άλλες χώρες. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, οι δημόσιοι υπάλληλοι (Beamte) έχουν ιδιαίτερα αυστηρό καθεστώς μονιμότητας, ακριβώς για να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία τους από πολιτικές παρεμβάσεις. Αντίθετα, στη Μεγάλη Βρετανία, όπου η μονιμότητα δεν είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη, υπάρχουν συχνότερες αλλαγές στο προσωπικό του Δημοσίου, συχνά λόγω πολιτικών αποφάσεων. Το ερώτημα είναι: θέλουμε μια δημόσια διοίκηση που λειτουργεί σταθερά και ανεξάρτητα ή μια δομή που αλλάζει ανάλογα με τις κυβερνητικές προθέσεις;
Η άρση της μονιμότητας συχνά προβάλλεται ως λύση για την αύξηση της αποδοτικότητας. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι η απόδοση των δημοσίων υπαλλήλων δεν εξαρτάται από τη μονιμότητα,. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα, μελέτες δείχνουν ότι η υποστελέχωση και η γραφειοκρατία επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα του Δημοσίου
Αντί Επιλόγου
Ο πρωθυπουργός είχε δηλώσει ότι η κοινωνία είναι ώριμη να δεχτεί τη συζήτηση περί άρσης της μονιμότητας. Είναι, όμως, πραγματικά έτοιμη η κοινωνία ή μήπως καλλιεργείται συστηματικά ένα αφήγημα στοχοποίησης των δημοσίων υπαλλήλων, ώστε να προετοιμαστεί το έδαφος για μια τέτοια μεταρρύθμιση;
Αντί να μιλάμε για κατάργηση της μονιμότητας, ίσως θα έπρεπε να συζητάμε για τη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης, την επιτάχυνση διαδικασιών και τη μείωση της γραφειοκρατίας. Η άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο αποτελεί μια επικίνδυνη και κοινωνικά αμφιλεγόμενη πρόταση, που όχι μόνο δε λύνει τα προβλήματα του δημόσιου τομέα, αλλά μπορεί να δημιουργήσει νέα, όπως την επιστροφή σε εποχές πελατειακού κράτους. Η λύση δεν είναι η αποδόμηση του Δημόσιου, αλλά η μεταρρύθμισή του με σεβασμό στους θεσμούς και τους εργαζόμενους.
