«Συναισθηματική βία και παραβατικότητα των ανηλίκων: η κοινωνία σε κρίση, όχι τα παιδιά»
Ανακοίνωση του Τομέα Παιδείας ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής για την παραβατικότητα των ανηλίκων
Ζούμε σε μια εποχή όπου η βία δεν φωνάζει πάντα. Δεν κραυγάζει στους δρόμους. Πολλές φορές ψιθυρίζεται στους διαδρόμους των σχολείων, κρύβεται στις οθόνες, θεριεύει μέσα στα σπίτια. Η συναισθηματική βία, η υποτίμηση, η απαξίωση, η σιωπηλή κακοποίηση, αυξάνεται με ρυθμούς ανησυχητικούς. Κι εκεί όπου η κοινωνία σωπαίνει, τα παιδιά φωνάζουν: με οργή, με επιθετικότητα, με παραβατικότητα.
Η ραγδαία άνοδος της εγκληματικότητας ανηλίκων δεν είναι στατιστικό φαινόμενο. Είναι βαθιά κοινωνικό σύμπτωμα. Δεν γεννιούνται τα παιδιά βίαια. Γίνονται, όταν η βία είναι το μόνο ή κυρίαρχο μήνυμα που λαμβάνουν. Όταν μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα αδιαφορίας, πίεσης, ταπείνωσης. Όταν δεν έχουν ούτε χώρο να εκφραστούν ούτε ανθρώπους να τα ακούσουν.
Η συναισθηματική κακοποίηση, που συχνά δεν καταγράφεται, είναι η πρώτη σπίθα. Παιδιά που τα μεγαλώνουν με ειρωνεία, με απόρριψη, με εξευτελισμό. Μαθητές που ακούν «δεν είσαι αρκετός», «είσαι βάρος», «δεν θα καταφέρεις τίποτα». Νέοι που μεγαλώνουν χωρίς ψυχική ασφάλεια, χωρίς συναισθηματική αγωγή, χωρίς δομές στήριξης.
Η κοινωνία, αντί να αναρωτηθεί τι τους κάναμε, επιλέγει να πει τι έκαναν. Αντί να δει πίσω από τη συμπεριφορά, σπεύδει να τιμωρήσει. Αντί να θεραπεύσει, στιγματίζει.
Η συναισθηματική βία και η νεανική παραβατικότητα είναι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος: της εγκατάλειψης. Όταν ένα παιδί δεν το βλέπει το σχολείο, δεν το ακούει η οικογένεια, δεν το στηρίζει η κοινωνία, θα βρει τρόπο να ακουστεί. Και συχνά αυτός ο τρόπος είναι βίαιος, παραβατικός ή τοξικοεξαρτώμενος.
Η κρίση δεν είναι στα παιδιά. Είναι στο σύστημα αξιών μας. Στην έλλειψη πρόνοιας. Στην απαξίωση της παιδαγωγικής σχέσης. Στην υποχώρηση του κοινωνικού κράτους.
Πρώτος και θεμελιακός κοινωνικοποιητικός παράγοντας κάθε ανθρώπου είναι η οικογένεια. Η ποιότητα της σχέσης γονέα–παιδιού, η συναισθηματική ασφάλεια, η παρουσία και η φροντίδα στο σπίτι αποτελούν αναντικατάστατες βάσεις για την υγιή ψυχοσυναισθηματική και ψυχοσωματική ανάπτυξη των παιδιών.
Δεν μπορεί όμως να ζητάμε από τις οικογένειες να σταθούν χωρίς να τους παρέχουμε τα μέσα. Η στήριξη της οικογένειας πρέπει να γίνει προτεραιότητα:
• Λιγότερες ώρες εργασίας για τους γονείς, ώστε να έχουν ουσιαστικό, ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά τους.
• Αξιοπρεπείς μισθοί που να διασφαλίζουν τη βασική υλική ασφάλεια.
• Γονικές άδειες ουσίας και όχι προσχηματικές, με πλήρη εργασιακά δικαιώματα.
• Όροι αξιοπρεπούς διαβίωσης που να προστατεύουν τον οικογενειακό πυρήνα από την επισφάλεια, την εξουθένωση και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Απέναντι σε αυτό το φαινόμενο, χρειαζόμαστε ριζικές και άμεσες πολιτικές:
• Καθολική ψυχοκοινωνική στήριξη σε σχολεία, με ενίσχυση των ΕΔΕΑΥ και μόνιμη παρουσία ψυχολόγων – όχι περιστασιακές επισκέψεις.
• Παιδαγωγική εκπαίδευση εκπαιδευτικών και γονέων στην αναγνώριση και αντιμετώπιση της συναισθηματικής βίας.
• Προγράμματα ενδυνάμωσης και ενεργούς ακρόασης των εφήβων, με σεβασμό στη φωνή τους – όχι καταστολή.
• Πολιτικές πρόληψης μέσα από ένα νέο μοντέλο σχολείου: συμπεριληπτικό, δημοκρατικό, ζεστό.
Το ΠΑΣΟΚ, που ως ιστορική δύναμη του κοινωνικού κράτους υπήρξε θεμελιωτής των πρώτων θεσμών πρόνοιας και ένταξης, οφείλει να ανοίξει την ατζέντα της συναισθηματικής ισότητας και της οικογενειακής ενδυνάμωσης. Γιατί σήμερα η βία δεν είναι μόνο στις γροθιές. Είναι και στη σιωπή, στην εγκατάλειψη, στην απουσία όχι μόνο της οικογένειας, αλλά και του ίδιου του κράτους από τις ζωές των παιδιών και των γονιών τους.
Δεν έχουμε ανάγκη από περισσότερη αστυνόμευση στα σχολεία και στα Πανεπιστήμια. Έχουμε ανάγκη από περισσότερη παρουσία αγάπης, φροντίδας, ενσυναίσθηση, αλληλεγγύης, κατανόησης, ισότητας και δικαιοσύνης.
Γιατί κάθε παιδί που φωνάζει μέσα από τη βία του, είναι ένα παιδί που δεν το άκουσε κανείς.
Κάθε έφηβος που παραβατεί, είναι ένα παιδί που εγκαταλείφθηκε από θεσμούς που όφειλαν να σταθούν δίπλα του.
Κάθε οικογένεια που λυγίζει, είναι μια κραυγή απέναντι σε μια πολιτεία που προσποιείται ότι δεν βλέπει.
Όσο η Πολιτεία θα αρνείται να σταθεί δίπλα στα παιδιά και στον οικογενειακό θεσμό, τόσο η κοινωνία θα αναμετράται με τις πληγές της.
