Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Αναβάθμιση της Π.Ε./Ε.Α.Α.: Θεσμική Ενσωμάτωση και Ο ρόλος των ΠΕ88.05

Εκπαιδευτικοί Ειδικότητας ΠΕ88.05 (Φυσικού Περιβάλλοντος): Περί Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη (Π.Ε./Ε.Α.Α.)

Α) Μοντέλα Ενσωμάτωσης της Π.Ε./Ε.Α.Α.

·         Μέχρι σήμερα, ένα από τα μοντέλα ενσωμάτωσης στοιχείων της Π.Ε. στα σχολεία της Ελλάδας είναι το πολυεπιστημονικό μοντέλο. Κάποια στοιχεία Π.Ε. έχουν «εμβολιαστεί» σε κάποια υπάρχοντα μαθήματα του ωρολογίου προγράμματος κάποιων τάξεων στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Γίνεται αμέσως κατανοητό ότι τα βασικότερα εμπόδια για μια ολοκληρωμένη και άρτια Π.Ε. είναι: α) η κατά κανόνα εκτενής διδακτέα ύλη των υπαρχόντων διδασκομένων μαθημάτων, β) ο περιορισμένος διαθέσιμος χρόνος για την κάλυψή της ύλης αυτής, γ) οι διάφορες δυσκολίες των μαθητών/μαθητριών ως προς την ανταπόκρισή τους στην ύλη των διδασκομένων μαθημάτων για την επίτευξη καλών αποτελεσμάτων και δ) η έλλειψη αξιολόγησης αυτής καθ’ εαυτήν της Π.Ε. Επομένως, κρίνουμε ότι η Π.Ε. κινδυνεύει να περιοριστεί σε επιλεκτικά θέματα και έτσι να περιθωριοποιηθεί ή να καταστεί, ουσιαστικά, ανεφάρμοστη.

·         Στο πλαίσιο των προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α., δίδεται η δυνατότητα υλοποίησης προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (Π.Π.Ε.) στα σχολεία της Ελλάδας. Γίνεται αμέσως κατανοητό ότι η καλλιέργεια της περιβαλλοντικής παιδείας (όπως και κάθε άλλης παιδείας, όπως λόγου χάρη μουσικής, εικαστικής κ.λπ.) αδυνατεί, εκ των πραγμάτων, να είναι το αποτέλεσμα της υλοποίησης μερικών προγραμμάτων κατά τη διάρκεια του σχολικού βίου των μαθητών/μαθητριών. Άλλωστε, τα κυριότερα τρωτά σημεία των Π.Π.Ε. μπορούν να συνοψιστούν στα κάτωθι: α) η μικρή συμμετοχή του μαθητικού δυναμικού, β) οι διαφοροποιήσεις ως προς τον αριθμό και τη θεματολογία των Π.Π.Ε. στα οποία συμμετέχουν οι μαθητές/μαθήτριες κατά τη διάρκεια του μαθητικού βίου τους, γ) τα σχετικά με την αξιολόγηση των Π.Π.Ε. προβλήματα, δ) οι δυσκολίες υλοποίησης σε σχέση με το ωρολόγιο και το αναλυτικό πρόγραμμα και ε) η έλλειψη κρατικών κονδυλίων για την κάλυψη δαπανών.

·         Τέλος, όσον αφορά τη δραστηριότητα των σχολικών λαχανόκηπων στα Νηπιαγωγεία και τα Δημοτικά, κρίνουμε ότι ούτε είναι εύκολο να εφαρμοστεί – απρόσκοπτα και βιώσιμα – υπό τις παρούσες συνθήκες στη σχολική πραγματικότητα της Ελλάδας ούτε παρέχει ολοκληρωμένη και άρτια Π.Ε./Ε.Α.Α.

·         Σύμφωνα με τα ανωτέρω, προδήλως αναδεικνύεται η ανάγκη εισδοχής της Π.Ε./Ε.Α.Α. ως ξεχωριστό μάθημα στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, με συγκεκριμένους θεματικούς άξονες, διδακτικούς στόχους, δραστηριότητες, μεθόδους και τεχνικές διδασκαλίας, ανά τάξη, υιοθετώντας με τον τρόπο αυτό το διεπιστημονικό μοντέλο ενσωμάτωσής της στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Καθώς το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι δομημένο μέσα σ’ ένα πλαίσιο αυστηρού και ανελαστικού αναλυτικού προγράμματος, καθώς επίσης σ’ ένα πλαίσιο υλοποίησης διάφορων δράσεων-προγραμμάτων που έχουν θεσμοθετηθεί τα τελευταία χρόνια, μπορεί να εντάξει την Π.Ε./Ε.Α.Α., και λόγω της ιδιαίτερης φύσης της, ως αυτόνομο μάθημα με ιδιαίτερο περιεχόμενο, μεθόδους, προγράμματα διδασκαλίας και προγράμματα εκπαίδευσης, ώστε να λειτουργήσει καλύτερα, να εφαρμοστεί απρόσκοπτα και να καταστεί αξιολογήσιμη. Μάθημα όμως ιδιαίτερο και απαιτητικό, που θα έχει ένα έντονο διεπιστημονικό χαρακτήρα, καθώς θα συνδυάζει σπουδές και γνώσεις από ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων και προσεγγίσεων, ώστε μεταξύ άλλων να επιτυγχάνονται, με άρτιο και συστηματικό τρόπο, η ολόπλευρη ανάλυση των περιβαλλοντικών συστημάτων, η αναγνώριση και επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και η προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης. Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα της Π.Ε., ως ξεχωριστό μάθημα στο ωρολόγιο πρόγραμμα, έχει αναγνωριστεί και εφαρμόζεται από δεκαετίες στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας, τα οποία ακολουθούν ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα σπουδών.

Β) Διδακτικό προσωπικό για την Π.Ε./Ε.Α.Α.

·          Αναφορικά με τη διδασκαλία των περιβαλλοντικών μαθημάτων, κρίνουμε ότι είναι ιδιαίτερα απαιτητική και εξειδικευμένη, καθώς ο διδάσκων/η διδάσκουσα καλείται, μεταξύ άλλων, να ανταποκρίνεται με επάρκεια και αρτιότητα σ’ όλο το εύρος των επιστημονικών απαιτήσεων και να αποφεύγει επιφανειακές και μη άρτιες προσεγγίσεις, με περιορισμένους διδακτικούς στόχους και δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, η διδασκαλία των περιβαλλοντικών μαθημάτων από εξειδικευμένους επιστήμονες, με επαρκή και άρτια επιστημονική εκπαίδευση στην περιβαλλοντική επιστήμη (με τους αντίστοιχους προπτυχιακούς τίτλους σπουδών), ήτοι από τους πτυχιούχους ειδικότητας ΠΕ88.05 (Φυσικού Περιβάλλοντος), μέσω της αξιοποίησής τους και της συμπερίληψής τους στα σχολεία της Ελλάδας και δη στα σύγχρονα και συμπεριληπτικά σχολεία του 21ου αιώνα, κρίνεται απολύτως κρίσιμη και αναγκαία για τον περιβαλλοντικό εγγραμματισμό των μαθητών/μαθητριών όλων των βαθμίδων για τη δημιουργία μιας κοινωνίας με εδραιωμένη και σαφή αντίληψη περί της σημασίας, αξίας και σημαντικότητας του περιβάλλοντος, σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, και του τρόπου προστασίας και αειφορικής διαχείρισης και αξιοποίησής του.

Συμπερασματικά, πιστεύουμε ότι στη σημερινή εποχή, η Πολιτεία στην Ελλάδα θα σκύψει στο πρόβλημα του ελλείμματος περιβαλλοντικής παιδείας στην κοινωνία και θα ακολουθήσει ένα νέο δρόμο στη χάραξη μιας νέας εκπαιδευτικής πολιτικής ως προς την Π.Ε./Ε.Α.Α. στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Στο πλαίσιο της κατεύθυνσής αυτής και δεδομένης της σημαντικότητας της ειδικότητας ΠΕ88.05 (Φυσικού Περιβάλλοντος), επιζητούμε αφενός τη συμμετοχή μας στις ομάδες εργασίας για την Π.Ε./Ε.Α.Α. και αφετέρου τη διδασκαλία των περιβαλλοντικών μαθημάτων από την ειδικότητα ΠΕ88.05 (Φυσικού Περιβάλλοντος).