Ο Κώδικας Ηθικής και Επαγγελματικής Συμπεριφοράς Υπαλλήλων Δημοσίου και το Εθνικό Σύστημα Ακεραιότητας

Ο Κώδικας Ηθικής και Επαγγελματικής Συμπεριφοράς, ο οποίος αναθεωρήθηκε για πρώτη φορά έπειτα από 10 έτη, συνιστά τον οδικό χάρτη διαχείρισης και αντιμετώπισης ηθικών και δεοντολογικών διλημμάτων με τα οποία βρίσκονται αντιμέτωποι οι δημόσιοι υπάλληλοι στην εργασία τους. Επιπροσθέτως, απαντά σε μία σειρά από ζητήματα όπως η σύγκρουση συμφερόντων, η παρενόχληση, ο εκφοβισμός, η ισότιμη μεταχείριση, η διαχείριση και δημοσιοποίηση πληροφοριών καθώς και τυχόν φαινόμενα κατάχρησης εξουσίας από ανώτερα στελέχη της Δημόσιας Διοίκησης.

Παράλληλα, το Εθνικό Σύστημα Ακεραιότητας στοχεύει στην υλοποίηση δράσεων που αφορούν στον εκσυγχρονισμό και την ενδυνάμωση των μηχανισμών διαφάνειας, ελέγχου, ακεραιότητας και λογοδοσίας της Δημόσιας Διοίκησης και συνέχεται με το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Καταπολέμησης της Διαφθοράς, συστήνοντας έτσι ένα ολοκληρωμένο, ισχυρό και συνεκτικό πλαίσιο για την πρόληψη και την αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς, την ενίσχυση της διαφάνειας, της ακεραιότητας και της λογοδοσίας και για τη συστηματική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε ζητήματα διαφθοράς.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Σε τι διαφέρει το Εθνικό Σύστημα Ακεραιότητας από το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Καταπολέμησης της Διαφθοράς;

Το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (Ε.Σ.Σ.Κ.Δ.) αποτελεί την εθνική στρατηγική της χώρας που περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πλαίσιο δράσεων, παρεμβάσεων και έργων που στοχεύουν στην πρόληψη και την αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς, στην ενίσχυση της διαφάνειας, της ακεραιότητας και της λογοδοσίας και στη συστηματική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε ζητήματα διαφθοράς.
Στο Ε.Σ.Σ.Κ.Δ. περιλαμβάνονται δράσεις που συναπαρτίζουν το Εθνικό Σύστημα Ακεραιότητας.
Ειδικότερα:
✓ Το ΕΣΑ αφορά αμιγώς τη Δημόσια Διοίκηση ενώ το ΕΣΣΚΔ περιλαμβάνει και δράσεις με ιδιωτικούς φορείς
✓ Το ΕΣΑ εγκαθιδρύεται, επικαιροποιείται και ανασχεδιάζεται με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, κατόπιν εισήγησης του Διοικητή της Ε.Α.Δ. ενώ το ΕΣΣΚΔ εισάγεται προς έγκριση από τον Πρωθυπουργό και εγκρίνεται από το Υπουργικό Συμβούλιο
✓ Το ΕΣΑ αφορά σε δράσεις που αναλαμβάνονται και υλοποιούνται από το Υπουργείο Εσωτερικών και την Εθνική Αρχή Διαφάνειας ενώ το ΕΣΣΚΔ διατρέχει το σύνολο των φορέων της Δημόσιας Διοίκησης.

2. Ποια είναι η προστιθέμενη αξία του ΕΣΑ για τη δημόσια διοίκηση;

✓ το Εθνικό Σύστημα Ακεραιότητας (Ε.Σ.Α.), διαλαμβάνει, ειδικώς, δράσεις και έργα, που αφορούν στον εκσυγχρονισμό και την ενδυνάμωση των μηχανισμών διαφάνειας, ελέγχου, ακεραιότητας και λογοδοσίας της Δημόσιας Διοίκησης
✓ επιδιώκει να ενισχύσει την πίστη & την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

Κώδικας Ηθικής & Επαγγελματικής Συμπεριφοράς ΔΥ

1. Ποια είναι η προστιθέμενη αξία του Κώδικα Ηθικής και Επαγγελματικής Συμπεριφοράς για τους δημοσίους υπαλλήλους;

Σε αντίθεση με άλλα παρόμοια κείμενα που έχουν συνταχθεί παλιότερα, ο Κώδικας είναι πιο προσιτός και πρακτικός προς τους υπαλλήλους του Δημοσίου Τομέα, καθώς αποφεύγει τη στείρα νομική προσέγγιση, αλλά επισημαίνει συγκεκριμένα πρότυπα συμπεριφοράς με πρακτικά παραδείγματα τα οποία βοηθούν στην επίλυση διλημμάτων που ανακύπτουν καθημερινά στον χώρο εργασίας.
Ειδικότερα, στον Κώδικα αναφέρονται συγκεκριμένα παραδείγματα ηθικών και δεοντολογικών διλημμάτων που αφορούν, μεταξύ άλλων, καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων και παρενόχλησης – εκφοβισμού – ισότιμης μεταχείρισης, καθώς και ενδεικτική μεθοδολογία διαχείρισης και αντιμετώπισής τους. Επιπλέον, εξειδικεύει την ενδεδειγμένη συμπεριφορά που θα πρέπει να επιδεικνύουν οι υπάλληλοι του Δημοσίου Τομέα κατά τη χρήση νέων τεχνολογιών και εργαλείων, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την εξ αποστάσεως εργασία.

2. Σε τι διαφέρει ο Κώδικας από τον Οδηγό Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς;

Ο Κώδικας έρχεται να ενημερώσει και να εμπλουτίσει τον Οδηγό εστιάζοντας, πλέον, σε νέα δεδομένα και προκλήσεις, όπως η χρήση του διαδικτύου, η εξ αποστάσεως εργασία καθώς και η δημιουργία ενός συνεκτικού και σύγχρονου πλαισίου για την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την καταπολέμηση των μορφών βίαιης συμπεριφοράς, παρενόχλησης και μη ισότιμης μεταχείρισης στους χώρους εργασίας.
Ο Οδηγός εξακολουθεί να ισχύει για όσα θέματα δεν ρυθμίζονται από τα διαλαμβανόμενα στον Κώδικα.

3. Τι προβλέπεται σε περίπτωση παραβίασης του Κώδικα;

✓ Παρόλο που ο Κώδικας αποτελεί ήπια μορφή δικαίου (soft law), η τήρηση των γενικών και ειδικότερων προτύπων ηθικής και συμπεριφοράς που περιλαμβάνει, αποτελεί υποχρέωση για τους υπαλλήλους του δημόσιου τομέα, οι οποίοι καλούνται να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος ακεραιότητας και δεοντολογικής συμπεριφοράς έναντι της ίδιας της Υπηρεσίας, των πολιτών, των επιχειρήσεων και των συναδέλφων τους
✓ Η παραβίαση πολλών από τα ειδικά πρότυπα συμπεριφοράς που περιλαμβάνει ο Κώδικας συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα ή/ και ποινικό αδίκημα. Για τον λόγο αυτό, υπογραμμίζεται πως ο Κώδικας εφαρμόζεται συμπληρωματικά και επικουρικά προς το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο
✓ Την αρμοδιότητα άσκησης της ανώτατης εποπτείας για την εφαρμογή του Κώδικα ασκεί ο επικεφαλής του κάθε φορέα, ο οποίος πρέπει να ορίσει τον αρμόδιο άσκησης της εποπτείας εφαρμογής των προβλέψεων και των δικλίδων ακεραιότητάς του.

Μπορεί ένας δημόσιος υπάλληλος να χρησιμοποιεί το υπηρεσιακό αυτοκίνητο για προσωπικές του υποθέσεις; Τι πρέπει να κάνει όταν αποχωρήσει από τη θέση του; Κι αν διαπιστώσει ότι ο συνάδελφος και φίλος του κάνει συστηματικά λάθη; Πότε σταματά ένα αστείο και αρχίζει η παρενόχληση προς συνάδελφο;

Ισως τις απαντήσεις σε αυτά και άλλα παρόμοια ερωτήματα τις γνωρίζουμε όλοι, όμως στην καθημερινότητα της εργασίας τα όρια δεν είναι πάντα ξεκάθαρα και κυρίως δεν έχουμε το σθένος να τα υπερασπιστούμε. «Δεν μπορούμε να περιμένουμε από όλους τους υπαλλήλους να έχουν τη δύναμη χαρακτήρα που απαιτείται για να υπερασπιστούν το σωστό», τόνισε ο υπουργός Εσωτερικών Μάκης Βορίδης κατά την παρουσίαση του νέου «Κώδικα Ηθικής και Επαγγελματικής Συμπεριφοράς των υπαλλήλων του δημοσίου τομέα». Ο κώδικας καθορίζει επισήμως τι πρέπει να συμβαίνει.

Ας δούμε τέσσερα παραδείγματα ηθικών δεοντολογικών διλημμάτων και τι προβλέπει ο κώδικας.

• Ανακαλύπτετε ότι συνάδελφός σας χρησιμοποιεί τα σόσιαλ μίντια, προκειμένου να αναδείξει πρακτικές της υπηρεσίας με τις οποίες δεν συμφωνεί. Στα έγγραφα που αναρτώνται δυσφημεί την υπηρεσία.

Ο κώδικας προβλέπει ότι οι υπάλληλοι ασκούν τα καθήκοντά τους δίχως να δημοσιοποιούν έγγραφα και προσωπικά δεδομένα. Επιπλέον, προστατεύουν τις πληροφορίες που καταγράφονται στα φυσικά και ηλεκτρονικά μηνύματα.

• Μια εταιρεία με την οποία συνεργάζεται η υπηρεσία σας, σας προσφέρει ένα τριήμερο ταξίδι ως ένδειξη καλής διάθεσης για τη συνεργασία σας.

Ο κώδικας ορίζει ότι οι υπάλληλοι δεν πρέπει να αποδέχονται, άμεσα ή έμμεσα, οποιοδήποτε δώρο για υποθέσεις που χειρίζονται. Επίσης, δεν πρέπει να αποδέχονται οποιαδήποτε πρόσκληση σε εκδήλωση όπου η συμμετοχή κανονικά θα επέβαλλε την καταβολή τιμήματος.